Makine İmalat Sanayisinde Kapasite Kaybı Yüzde 25'i Buldu
Türkiye'nin lokomotif sektörlerinden makine imalat sanayisinde üretim daralması kritik bir eşiğe dayandı. Pandemiyi takip eden üç yıllık zaman diliminde yüzde 82'nin üzerinde üretim artışı yakalayan sektör, son 2,5 yıllık süreçte kazanımlarının önemli bir bölümünü kaybetti. Makine üretimi 2024 yılında yüzde 8,5, 2025 yılında yüzde 6,5 ve 2026 yılının ilk dokuz aylık döneminde yaklaşık yüzde 6 geriledi. Art arda kaydedilen bu gerilemeler sonucunda kapasite kullanım oranları yüzde 65 seviyesine kadar çekilirken, sektör son 2,5 yılda toplam üretim kapasitesinin yüzde 25'ini yitirdi.
Sektörün 2026 yılı ilk dokuz aylık konsolide ihracatı değer bazında yüzde 1,5 artış kaydederek 21,3 milyar dolara tırmandı. Buna karşılık miktar bazında yüzde 6'lık düşüş gerçekleşti. İhracatın yüzde 60'ını Avrupa Birliği pazarına yönlendiren sanayiciler, katma değerli üretim ve birim fiyat artışlarıyla pazar payını korumaya gayret ederken, aynı dönemde makine ithalatı yüzde 4,6 artışla 47 milyar dolar seviyesine ulaştı.
Yükselen Maliyetler ve İthalat Baskısı Sanayiciyi Zorluyor
Türkiye Makine Federasyonu (MAKFED) Başkanı Kutlu Karavelioğlu ile Makine İhracatçıları Birliği (MAİB) Başkanı Sevda Kayhan Yılmaz, girdi maliyetleri ve istihdam yükünün üreticileri ciddi bir dengesizlikle karşı karşıya bıraktığını vurguladı. Üreticilerin ayakta kalabilmek adına yarı mamul ithalatını artırmak zorunda kaldığını belirten Karavelioğlu, işçilik masraflarının toplam operasyonel giderler içerisindeki payının yüzde 20-25 aralığından yüzde 40-45 seviyelerine tırmandığına işaret etti. Fiyat rekabetinde dezavantaj yaşandığını kaydeden Karavelioğlu, şu değerlendirmeyi yaptı:
"Biz savunma sanayii değiliz, bizim doğrudan bir fiyat kaygımız var. Kurun olması gerektiği yerde bulunmaması ve maliyet artışları nedeniyle dünyada ihracat rekor kırarken biz yerimizde sayıyoruz ve pandemiden sonra açtığımız farkın yüzde 60'ını kaybetmiş durumdayız."
Firmaların mühendislik gücünü Türkiye'de tutmaya çalışırken kritik parça tedarikini Çin gibi pazarlardan karşılayarak üretim modellerini esnettiğini aktaran MAİB Başkanı Sevda Kayhan Yılmaz ise piyasadaki belirsizliğe değinerek şunları söyledi:
"Sanayici maliyetini dengelemeye çalışıyor, çözümler arıyor. Herkes hayatta kalma çabası için bir şeyler yapıyor. Eskiden sanayici 6 aydan daha kısa sürede bir nakit akış tablosu yapmazdı, bu sene ise üçüncü defa bütçe güncellemesi yapanlar var. Sipariş alamazsanız çok sorun değil, kâr edemeseniz de idare edersiniz ama nakit akışı yönetimi, piyasayı okumak, yaşadığımız toprakların şartlarını bilmek zorundayız."
Yılmaz ayrıca, Türkiye'de fabrika satın alma ve doğrudan yatırım amacıyla incelemelerde bulunan bazı Çinli yatırım gruplarının, ülkedeki yüksek üretim maliyetleri nedeniyle tesis açmaktan vazgeçip yalnızca satış ofisi kurma yoluna gittiklerini aktardı.
Tedarik Zincirinde Finansman Krizi ve Yeşil Dönüşüm Adımı
Yatırım eğiliminin gerilediği makine ana sanayisinde, Eylül 2026 verilerine göre takibe düşen kredi borçlarında yüzde 209,5 oranında rekor bir artış gerçekleşti. Makine ve teçhizat grubunda tahsili gecikmiş alacak hacmi 13,3 milyar TL sınırını aştı. Ana sanayinin finansal direncinin sürdüğünü ancak alt bileşen sağlayıcılarında tıkanmaların başladığını belirten MAKFED Başkanı Karavelioğlu, doğrudan kitlesel bir konkordato dalgası yaşanmasa da fonlama krizinin ardından tedarikçilerin nakit akışlarında bozulmalar ve faaliyet durdurma süreçlerinin görüldüğünü bildirdi.
Türkiye'nin hizmet payının yüzde 28-30 bandına çıkarak hızla bir hizmet ekonomisine evrildiğini hatırlatan Karavelioğlu, makine üretiminin montaj, mühendislik, bakım ve projelendirme gibi tamamlayıcı hizmetlerden ayrı düşünülemeyeceğini savundu.
Avrupa'nın "Made in EU" yönelimine karşı "Made by EU" yaklaşımının ağırlık kazanabileceğini belirten Sevda Kayhan Yılmaz, uluslararası mevzuata tam uyumun şart olduğunu dile getirdi. Bu kapsamda MAİB, sürdürülebilirlik faaliyetlerini MundusPlus çatısı altında toplayarak işletmelerin karbon ve su ayak izini hesaplayabilecekleri "Ekomentör Sürdürülebilirlik Platformu" girişimini devreye aldı. Platform, ihracatçıların Avrupa Yeşil Mutabakatı normlarına uyumunu hızlandırmayı amaçlıyor.
