Sürekli Vakıflar Tarihi Eserlere ve Çevreye Hizmet Derneği, Ayasofya’nın camiden müzeye dönüştürülmesine yönelik Bakanlar Kurulu kararının iptali istemiyle Danıştay’da dava açtı. Davayı duruşmalı inceleyen Daire, 2 Temmuz’daki duruşmada tarafları dinledi. Duruşmanın ardından dosyayı inceleyen Danıştay 10. Daire kararını verdi. Daire, Ayasofya’nın camiden müzeye dönüştürülmesine dair 24 Kasım 1934 tarihli Bakanlar Kurulu kararını iptal etti. Beş asır cami olarak İslam’a hizmet eden Ayasofya Camii bir asra yakındır Ezan-ı Muhammedi’ye hasretti. Ayasofya Camii 24 Kasım 1934 tarihli Bakanlar Kurulu kararıyla müzeye dönüştürülmüştü.
YARGISAL SÜREÇ
Sürekli Vakıflar Tarihi Eserlere ve Çevreye Hizmet Derneği, Ayasofya için ilk olarak 2005’te Danıştay’a dava açmıştı. Dernek, 24 Kasım 1934 tarihli Bakanlar Kurulu kararının iptali ve yürütmenin durdurulmasını istemişti. Danıştay 10. Dairesi, 24 Haziran 2005’te söz konusu Bakanlar Kurulu kararının yürütmesini durdurma istemini reddetmişti. Daire 2008’de ise Ayasofya Camisi’nin müze olarak kullanılmasında hukuka aykırılık bulunmadığına işaret ederek, davayı reddetmişti. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, Dairenin bu kararını onamıştı. Dernek, 2016’da tekrar Danıştaya dava açmıştı. Derneğin, Anayasa Mahkemesine yaptığı bireysel başvuru hakkında ise 2018’de karar verilmişti. Yüksek Mahkeme, Ayasofya’nın namaz kılınması için ibadete açılması yönündeki talebin reddedilmesi nedeniyle din ve vicdan hürriyetinin ihlal edildiği iddiasıyla yapılan başvuruyu, “incelenmeksizin kişi bakımından yetkisizlik” nedeniyle kabul edilemez bulmuştu.
KARAR OY BİRLİĞİYLE ALINDI
Danıştay 10. Dairesi, Ayasofya’nın camiden müzeye dönüştürülmesine dair 24 Kasım 1934 tarihli Bakanlar Kurulu kararının iptaline ilişkin kararının gerekçesinde, Ayasofya’nın Fatih Sultan Mehmet Han Vakfı mülkiyetinde bulunduğu, cami olarak kullanılması için toplumun hizmetine sunulduğu belirtildi. Bakanlar Kurulu kararının iptaline oy birliğiyle karar veren Danıştay 10. Dairesinin gerekçesi açıklandı.
“FATİH SULTAN MEHMET HAN VAKFI’NIN MÜLKİYETİNDE”
Daire’nin 19 sayfalık gerekçesinde, dava konusu Bakanlar Kurulu kararının, ilgili mevzuat, Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları kapsamında değerlendirildiği belirtildi. Gerekçede, Ayasofya’nın, statüsü muhafaza edilerek, hukuk düzeninde güvence altına alınan özel hukuk tüzel kişiliğini haiz mazbut vakıf niteliğindeki Fatih Sultan Mehmet Han Vakfının mülkiyetinde olduğu kaydedildi. Ayasofya’nın, vakfedenin iradesi gereği, sürekli şekilde cami olarak kullanılması için toplumun hizmetine sunulduğu, bedelsiz kamunun istifadesine terk edilmesi yönüyle hayrat taşınmaz niteliği taşıdığı, tapu belgesinde de cami vasfı ile tescilli bulunduğuna dikkat çekildi.
CAMİ VASFI DIŞINDA KULLANILMASI HUKUKEN MÜMKÜN DEĞİL
Gerekçede, şu ifadeler yer aldı:
“Vakıf senedinin, hukuk kuralı etki değer ve gücünde olduğu, vakfedilen taşınmazın vakıf senedindeki niteliğinin ve kullanım amacının değiştirilemeyeceği, bu hususun tüm gerçek tüzel kişiler kişilerle birlikte davalı idare için de bağlayacı olduğu kuşkusuzdur. Türk hukuk sisteminde kadimden beri korunarak yaşatılan Vakfa ait taşınmaz ve hakların vakfiyesi doğrultusunda istifadesine bırakıldığı toplum tarafından kullanılmasına engel olunamayacağı, vakıf senedinde sürekli olarak tahsis edildiği cami vasfı dışında kullanımının ve başka bir amaca özgülenmesinin hukuken mümkün olmadığı sonucuna varılmıştır.”
AYASOFYA CAMİİ DİYANET’E DEVREDİLDİ
Danıştay 10. Dairesi’nin Ayasofya Camii’ni müze yapan 1934 tarihli Bakanlar Kurulu kararını iptal etmesinin ardından Ayasofya Camii’nin Diyanet İşleri Başkanlığına devredilerek ibadete açılmasına yönelik Cumhurbaşkanı Kararı Resmi Gazete’de yayımlandı. Cumhurbaşkanı Kararı’nda, “İstanbul ili Fatih ilçesinde bulunan Ayasofya Camii’nin müzeye çevrilmesi hakkındaki 24/11/1934 tarihli ve 2/1589 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı, Danıştay 10. Dairesi’nin kararı ile iptal edildiğinden, Ayasofya Camii’nin yönetiminin 22/6/1965 tarihli ve 633 sayılı Diyanet İşleri Başkanlığı Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanunun 35’inci maddesi gereğince Diyanet İşleri Başkanlığına devredilerek ibadete açılmasına karar verilmiştir” ifadelerine yer verildi.
24 TEMMUZ’DA İBADETE AÇILACAK
Danıştay’ın Ayasofya kararının ardından, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan Millete Sesleniş konuşması yaptı. Erdoğan, “Hazırlıkları süratle tamamlayarak 24 Temmuz 2020 Cuma günü, cuma namazı ile birlikte Ayasofya’yı ibadete açmayı planlıyoruz” dedi. Erdoğan, “Ayasofya’nın hangi amaçla kullanılacağı konusu Türkiye’nin egemenlik hakları ile ilgilidir. Yeni bir düzenleme ile Ayasofya’nın ibadete açılıyor olması ülkemizin egemenlik hakkı kullanımından ibarettir. Bu konuda görüş belirtmenin ötesindeki her türlü tavrı ve ifadeyi bağımsızlığımızın ihlali olarak kabul ederiz” diye konuştu.
Kültür ve Turizm Bakanlığının konunun idari ve teknik hazırlıkları ile Diyanet İşleri Başkanlığının da dini işleri ile ilgili çalışmalara başladığını söyleyen Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Hazırlıkları süratle tamamlayarak 24 Temmuz 2020 Cuma günü cuma namazı ile birlikte Ayasofya’yı ibadete açmayı planlıyoruz. Dolayısıyla 24 Temmuz’a kadar tüm milletimden camideki çalışmalarımızın süratle yürüyebilmesi, bir an önce hazırlıkların bitmesi için ziyaret veya gelip görme gibi bir telaşın içine girmenin doğru olmayacağını aziz milletime hatırlatmak istiyorum. Zira aldığım bazı haberler çerçevesinde içeride ve dışarıda görüntü vermek, gösteri yapmak, bunlar doğru değil. İnşallah 24’ünde burada hep birlikte cuma namazımızı kılar, Ayasofya’yı her şeyi ile bitmiş olarak ibadete açarız. Herkesi ülkemizin yargı ve yürütme organları tarafından Ayasofya kararına saygılı olmaya davet ediyorum” şeklinde konuştu. (Haber Merkezi)
