Türkiye'de yapı güvenliğini tehdit eden en önemli unsurların başında gelen izinsiz tadilatlar ve taşıyıcı sistemlere yapılan müdahaleler için kapsamlı bir yasal düzenleme hayata geçiriliyor. Alan genişletmek amacıyla duvarların yıkılması ve taşıyıcı kolonların kesilmesi gibi mevzuata aykırı uygulamalar, binaların statik dengesini bozarak sismik bir hareketlilik olmasa dahi ani yıkım risklerini beraberinde getiriyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, can ve mal güvenliğini doğrudan tehlikeye atan bu usulsüzlüklerin önüne geçmek amacıyla yeni bir denetim mekanizması üzerinde çalışıyor.
Binalarda 5 Yılda Bir Zorunlu Denetim Nasıl Uygulanacak?
Bakanlık tarafından hazırlanan yeni yasa taslağına göre, mevcut ve yeni inşa edilen binalar her beş yılda bir periyodik olarak zorunlu denetime tabi tutulacak. Gerçekleştirilecek bu kapsamlı incelemelerde, özellikle binanın yükünü taşıyan kritik katlardaki kolonların durumu ve yapının toplam kat sayısının onaylı mimari projeye uygunluğu titizlikle kontrol edilecek. Yeni yılda yürürlüğe girmesi planlanan bu uygulama kapsamında, denetimleri yürütecek yapı denetim kuruluşları doğrudan bakanlık tarafından sırayla görevlendirilecek. Böylece denetim süreçlerinde objektiflik ve standartizasyon sağlanması hedefleniyor.
Uzman İsimden Yapı Denetim Düzenlemesi Değerlendirmesi
Sektör temsilcileri ve akademisyenler, periyodik kontrol sisteminin yapı stokunun güvenliği açısından hayati bir eşik olduğunu vurguluyor. Konuya ilişkin teknik detayları değerlendiren Mimar ve Kentsel Dönüşüm Uzmanı Dr. Nihat Şen, denetimlerin kapsamını şu sözlerle aktardı:
"Mevcut ruhsatına göre uygun yapılıp yapılmadığı, kolonlarda bir hasar olup olmadığı, ilave kat yapılıp yapılmadığı ve tasdikli onaylı projesine göre binanın uygulama yönetmeliğine göre uygun yapılıp yapılmadığı, değişiklikler olup olmadığı ilgili şirketler tarafından incelenecek ve tutanağa bağlanacak."
Usulsüzlük Tespitinde Kolluk Kuvvetleri Devreye Girecek
Yeni düzenleme, sahada görev yapacak denetim ekiplerinin yetkilerini de net bir çerçeveye oturtuyor. Yapılan incelemeler sırasında tespit edilen her türlü aykırılık ve taşıyıcı sistem müdahalesi, fotoğraflı ve videolu görsel delillerle kayıt altına alınarak resmi rapor haline getirilecek. Denetim sürecini engellemeye çalışan veya inceleme ekiplerine zorluk çıkaran bina yöneticileri ve mülk sahipleri için ise kolluk kuvvetleri doğrudan devreye girecek ve incelemenin eksiksiz tamamlanması sağlanacak.
Zorunlu Kolon Denetimi ile Ani Yıkımların Önüne Geçilecek
Son yıllarda herhangi bir deprem yaşanmadan meydana gelen bina çökmelerinin temelinde bilinçsizce yapılan tadilatların yattığına dikkat çeken uzmanlar, periyodik kontrollerin caydırıcılık oluşturacağını belirtiyor. Denetim sisteminin sahadaki etkilerine değinen Dr. Nihat Şen, süreci şöyle özetledi:
"Böylece özellikle son zamanlarda deprem olmadan da binaların yıkılması neticesi ile ortaya gelen binalardaki bu durum önlenmiş olacak."
Türkiye'de yapıların kimliklendirilmesi ve teknik verilerinin dijital ortamda takip edilmesi amacıyla 2021 yılından bu yana yapı kullanma izin belgesi (iskan) alan tüm yapılar için Bina Kimlik Sertifikası uygulaması zorunlu tutuluyordu. Yeni yılda başlaması öngörülen beş yıllık periyodik bina denetimi modeli ile mevcut yapı stokunun da sürekli gözetim altında tutulması ve kentsel direncin artırılması amaçlanıyor.
