Mekke Ortak Savunma Anlaşması TBMM Gündeminde! İşte Dikkat Çeken Maddeler
Anlaşma, taraf ülkelerden birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırının tüm taraflara yapılmış sayılmasını öngörürken, ortak savunma, savunma sanayii, istihbarat ve lojistik alanlarında kapsamlı iş birliğinin önünü açıyor.
Bir Ülkeye Saldırı, Tüm Taraflara Yapılmış Sayılacak
Anlaşmada üç ülke "Çekirdek Taraflar" olarak tanımlanıyor. Egemenlik, toprak bütünlüğü ve uluslararası hukuka saygı ilkeleri üzerine inşa edilen metin, taraflara müşterek savunma yükümlülüğü getiriyor.
Anlaşmanın en dikkat çekici düzenlemelerinden biri olan 2. maddeye göre, taraf ülkelerden herhangi birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırı veya askeri saldırganlık, tüm taraflara yönelik bir saldırı olarak değerlendirilecek.
Birleşmiş Milletler Şartı'nın 51. maddesinde yer alan meşru müdafaa hakkı çerçevesinde, saldırıya uğrayan ülkeye askeri imkan ve kabiliyetler de dahil olmak üzere karşılıklı yardım olanaklarıyla destek sağlanabilecek.
Askeri Destek İçin Talep ve Oy Birliği Şartı
Anlaşmada öngörülen ortak savunma mekanizması, otomatik ve koşulsuz askeri müdahale anlamına gelmiyor. Destek sağlanabilmesi için öncelikle saldırıya uğrayan ülkenin talepte bulunması gerekiyor.
Ardından üç ülkenin objektif değerlendirmesi sonucunda yardımın kapsamı ve niteliği belirlenecek. Kararların alınmasında oydaşma, yani oy birliği esas alınacak. Askeri birlik gönderilmesi ise Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 92. maddesi çerçevesinde gerçekleştirilecek.
Savunma Sanayiinde Ortak Üretim ve Teknoloji İş Birliği
Mekke Ortak Savunma Anlaşması, askeri iş birliğinin yanı sıra savunma sanayii alanında da önemli düzenlemeler içeriyor.
Bu kapsamda taraf ülkeler arasında ortak savunma üretimi yapılması, ileri teknoloji alanlarında araştırma-geliştirme ve inovasyon projelerinin yürütülmesi, uzman personel yetiştirilmesi ve askeri sanayinin desteklenmesi hedefleniyor.
Ayrıca barış, savaş ve olağanüstü durumlarda mühimmat, silah, yakıt ve yedek parça tedarikini kapsayan ortak bir lojistik destek mekanizması kurulması öngörülüyor.
İttifakın Yönetiminde Ortak Komite Görev Yapacak
Anlaşmanın kurumsal yapısı kapsamında Dışişleri Bakanları, Savunma Bakanları ve Genelkurmay Başkanlarından oluşan Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi kurulacak.
Dönüşümlü ev sahipliğiyle yılda en az iki kez toplanması planlanan komite, ittifakın siyasi ve askeri koordinasyonunu sağlayacak. Gerekli görülmesi halinde liderler de yılda bir kez bir araya gelebilecek.
Anlaşma kapsamında oluşturulacak daimi sekretaryaya Suudi Arabistan ev sahipliği yapacak. Sekretaryanın başında üç yıllık süreyle dönüşümlü olarak görev yapacak bir genel sekreter bulunacak. İlk genel sekreterin Pakistan vatandaşı olması öngörülüyor.
İttifaka yeni ülkelerin katılması ise çekirdek tarafların oydaşmasıyla mümkün olacak.
Terörle Mücadele ve İstihbarat Paylaşımı
Anlaşmanın 9. ve 13. maddeleri, terörle mücadele ve istihbarat alanındaki iş birliğini düzenliyor. Taraf ülkeler, üzerinde mutabık kalınan güvenli kanallar aracılığıyla bilgi ve istihbarat paylaşımında bulunabilecek.
Paylaşılan gizlilik dereceli belgeler ise yalnızca bilmesi gereken kişilerin erişimine açık olacak. Bu belgelerin üçüncü ülkeler veya şirketlerle paylaşılmasına izin verilmeyecek.
Anlaşmadan İlk 10 Yıl Ayrılmak Mümkün Olmayacak
Anlaşma, onay belgelerinin sekretaryaya teslim edilmesinin ardından yürürlüğe girecek ve süresiz olarak geçerliliğini koruyacak.
Metne göre taraf ülkeler, anlaşmanın yürürlüğe girmesini takip eden ilk 10 yıl boyunca anlaşmadan çekilemeyecek. Bu sürenin tamamlanmasının ardından ise en az üç ay önceden yazılı bildirimde bulunarak çekilme hakkını kullanabilecek.
İttifaka katılmak isteyen diğer ülkeler için de belirli şartlar aranacak. Aday ülkelerin bağımsızlık, egemenlik ve toprak bütünlüğüne saygı göstermesi, diğer ülkelerin iç işlerine karışmaması ve ortak savunma sorumluluğunu üstlenebilecek kapasiteye sahip olması gerekecek.
Türkiye'nin Barış Diplomasisi Hedefi
Türkiye, Mekke Ortak Savunma Anlaşması ile barış ve diplomasi alanında yürüttüğü çabaları taraf ülkelerle daha geniş bir iş birliği zeminine taşımayı hedefliyor.
Bugün TBMM Genel Kurulu'nda görüşülecek kanun teklifinin kabul edilmesi halinde, anlaşmanın onaylanmasına yönelik süreçte önemli bir aşama geride bırakılmış olacak.
