Malatya Yeni Cami yeniden kent siluetine dönüyor
Malatya’nın tarihi ve kültürel hafızasında özel bir yere sahip olan Yeni Cami’nin yeniden inşasında artık son aşamaya gelindi. 6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen ve Malatya’da da büyük yıkıma yol açan depremlerde ağır hasar gören ve sonrasında tamamen yıkılan tarihi yapı, aslına uygun şekilde yürütülen rekonstrüksiyon çalışmalarıyla yeniden ayağa kaldırılıyor.
Halk arasında Yeni Cami, Hacı Yusuf Taş Cami ve Teze Cami olarak bilinen yapı, yalnızca ibadet amacıyla kullanılan bir mekân olmanın ötesinde Malatya’nın kent kimliğinin önemli unsurlarından biri olarak öne çıkıyor. Bu nedenle caminin yeniden inşası, deprem sonrasında şehrin tarihi dokusunun yeniden oluşturulması açısından da önem taşıyor.
Yeniden inşa sürecinin ilerlemesiyle birlikte caminin dış görünümündeki tarihi siluet yeniden belirginleşmeye başladı. Son olarak gece saatlerinde yapının ışıklarının yeniden yakılması, uzun süredir deprem izlerini taşıyan kent merkezinde dikkat çekici bir görüntü oluşturdu. Yıllar sonra yeniden ışıklandırılan Yeni Cami, yükselen siluetiyle Malatya’nın merkezindeki görünümüne yeniden kavuşmaya başladı.
Yeni Cami’nin rekonstrüksiyon süreci nasıl ilerledi?
Yeni Cami’nin yeniden inşası, Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen çalışmalar kapsamında gerçekleştiriliyor. Projede 2023 yılının temmuz ayında yer tesliminin yapılmasının ardından uygulama süreci başlatıldı.
Deprem sonrasında yapıdan geriye kalan bölümlerin nasıl değerlendirileceği konusunda bilim kurulu ve alanında uzman akademisyenlerin görüşlerine başvuruldu. Yapılan değerlendirmeler sonucunda, yapının kalan bölümlerinin kontrollü biçimde sökülmesine karar verildi. Böylece tarihi yapının yeniden oluşturulması için gerekli uygulama sürecinin önündeki ilk aşama tamamlandı.
Kontrollü söküm çalışmalarının ardından caminin zemininde güçlendirme uygulamaları gerçekleştirildi. Bu aşama, yeniden inşa edilecek yapının daha güvenli ve dayanıklı bir şekilde geleceğe taşınması açısından projenin önemli bölümlerinden biri oldu.
Zemin çalışmalarının tamamlanmasının ardından caminin tarihi karakteri ve özgün mimari özellikleri dikkate alınarak rekonstrüksiyon çalışmalarına geçildi. Yapının yeniden oluşturulmasında geçmişteki mimari özelliklerin korunması ve caminin Malatya kent dokusundaki özgün görünümünün yeniden kazandırılması hedeflendi.
Tarihi Yeni Cami’nin mimari kimliği korunuyor
Malatya Yeni Cami, kent merkezindeki tarihi yapılar arasında önemli bir yere sahip. Malatya Valiliği’nin Yeni Cami hakkındaki resmî bilgilendirmesinde yapının geçmişi ve mimari özellikleri ayrıntılı biçimde aktarılıyor.
Caminin tarihinin 19. yüzyıla kadar uzandığı belirtiliyor. İlk yapının 1843 yılında Hocazade Hacı Yusuf tarafından yaptırıldığı, daha sonraki süreçte yaşanan büyük deprem ve yangınların ardından aynı bölgede yeniden inşa edildiği ifade ediliyor. Bugünkü tarihi yapının oluşum süreci ise 20. yüzyılın başlarına uzanıyor.
Caminin mimarisinde muntazam sıralı kesme taşların kullanılması, merkezi büyük kubbesi, yan bölümlerdeki küçük kubbeleri, son cemaat yeri ve zarif minareleri dikkat çekiyor. Harim bölümünde dört fil ayağı üzerine oturan merkezi kubbe, yapının klasik Osmanlı mimarisi özelliklerini yansıtan unsurlarından biri olarak öne çıkıyor.
Mihrabın dışarı doğru taşkın olarak tasarlanması ve ceviz ağacından yapılan süslü minber de caminin özgün mimari karakterinin önemli parçaları arasında bulunuyor. Son cemaat yerinin sütunlar tarafından taşınan kubbelerle oluşturulan yapısı ile kuzey bölümündeki giriş düzeni de tarihi caminin mimari kimliğini tamamlayan özellikler arasında yer alıyor.
Yeni Cami’de çalışmaların son aşamasına gelindi
Yeniden inşa çalışmaları kapsamında tarihi yapının ana bölümlerinin ortaya çıkmasıyla birlikte proje artık tamamlanma aşamasına yaklaştı. Daha önce yürütülen zemin güçlendirme ve yapı imalatlarının ardından iç mekân çalışmalarında da önemli ilerleme sağlandı.
Haziran ayında yapılan incelemelerde rekonstrüksiyon çalışmalarının son aşamasına geldiği, iç mekânda kalem işi süslemeler, ahşap imalatlar ve çeşitli düzenlemelerin devam ettiği açıklanmıştı. Kubbe bölümünde ise yapının dayanıklılığını artırmaya yönelik çelik konstrüksiyon sisteminden yararlanıldığı belirtilmişti.
Ağustos ayında gerçekleştirilen son incelemelerde ise caminin iç bölümündeki imalatların büyük ölçüde tamamlandığı, çevre düzenlemesinde ise son çalışmaların sürdüğü bildirildi. Battalgazi Belediye Başkanı Bayram Taşkın ile AK Parti Malatya Milletvekili Abdurrahman Babacan’ın gerçekleştirdiği incelemelerde, yapının çevre düzenlemesinin tamamlanmasının ardından eylül ayı içerisinde ibadete açılmasının planlandığı ifade edildi.
Yıllar sonra yeniden yanan ışıklar heyecan oluşturdu
Yeni Cami’nin yeniden inşa sürecinde gelinen son noktayı gösteren en dikkat çekici gelişmelerden biri ise yapının ışıklarının yeniden yakılması oldu.
Gece saatlerinde ışıkları yanan tarihi cami, yeniden yükselen siluetiyle kent merkezinde dikkat çekti. 6 Şubat depremlerinin ardından tamamen yıkılan yapının yeniden görünür hale gelmesi, Malatya’da tarihi kent dokusunun yeniden oluşturulmasına yönelik çalışmaların sembolik görüntülerinden biri olarak değerlendiriliyor.
Caminin ışıklarının yeniden yanması, yalnızca tamamlanmaya yaklaşan bir inşaatın görüntüsü olarak değil, aynı zamanda Malatya’nın deprem sonrasında yeniden ayağa kalkma sürecinin de dikkat çekici göstergelerinden biri oldu. Yapının kısa süre içerisinde tamamlanması ve yeniden ibadete açılmasıyla birlikte tarihi Yeni Cami’nin kent yaşamındaki eski işlevine yeniden kavuşması bekleniyor.
Malatya’nın tarihi simgesi yeniden ibadete hazırlanıyor
Yeni Cami’nin yeniden inşası, Malatya’nın tarihi mirasının korunması açısından da önem taşıyor. Vakıflar Genel Müdürlüğü’nün restorasyon ve yeniden ihya çalışmaları kapsamında tarihi ve kültürel değere sahip çok sayıda yapının yeniden ayağa kaldırılması hedefleniyor. Malatya Yeni Cami de bu kapsamda kentin sembol yapılarından biri olarak yeniden inşa edilen eserler arasında bulunuyor.
Depremde yıkılan tarihi yapının özgün mimari karakteri gözetilerek yeniden oluşturulması, gelecek kuşaklara aktarılması açısından da önem taşıyor. Çalışmaların tamamlanması ve çevre düzenlemelerinin bitirilmesiyle birlikte Yeni Cami’nin yeniden ibadete açılması planlanıyor.
Böylece Malatya’nın kent merkezinde uzun süredir eksikliği hissedilen tarihi yapı yeniden günlük yaşamın bir parçası haline gelecek. Gece ışıklarıyla yeniden görünür olan Yeni Cami’nin, çalışmaların tamamlanmasının ardından hem ibadet hayatına hem de şehrin tarihi ve kültürel kimliğine yeniden katkı sunması bekleniyor.
