Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Başkanı Erol Özvar, Türk yükseköğretim sisteminde köklü dönüşümler yaratacak yeni vizyonu kamuoyuyla paylaştı. CNN Türk ekranlarında Hakan Çelik’in moderatörlüğündeki Hafta Sonu programına konuk olan Özvar; eğitim süresinin kısaltılmasından müfredat sadeleştirmesine, kontenjan planlamalarından yapay zeka tabanlı yeni bölümlere kadar pek çok stratejik başlığı detaylandırdı.
Üç Yıllık Lisans Eğitimi İçin Geçiş Takvimi Netleşiyor
Türkiye’de 12 yıllık zorunlu temel eğitimin ardından dört yıllık üniversite süreciyle gençlerin toplam 16 yıl örgün eğitimde kaldığını hatırlatan Erol Özvar, mezuniyet sonrası askerlik, staj ve iş arama aşamalarının çalışma hayatına atılma yaşını yukarı çektiğini vurguladı. Küresel demografik değişimler ve teknolojik hızın yeni bir eğitim mimarisini zorunlu kıldığını belirten Özvar, Avrupa Yükseköğretim Alanı’nda lisans derecelerinin 180 ile 240 AKTS aralığında yapılandırıldığına dikkat çekti.
Lisans programlarının 180 kredi üzerinden yeniden kurgulanarak üç yılda tamamlanabilmesi için üniversite senatoları ve yönetim kurullarıyla yaklaşık bir yıldır hazırlık yürüttüklerini ifade eden Özvar, sistemin dayatmacı bir yaklaşımla değil, kurumların kendi dinamiklerine göre şekilleneceğini kaydetti. Birkaç yıla yayılacak geçiş süreci için 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu başta olmak üzere ilgili mevzuatta düzenleme yapılacağını aktaran Özvar, meslek örgütleriyle istişare ederek toplumsal uzlaşıyı hedeflediklerini bildirdi.
Müfredat Sadeleşiyor ve Ders Sayıları Gelecek Yıl Azalıyor
Eğitim süresinin yanı sıra mevcut ders yoğunluğunun da yeniden planlandığını açıklayan Özvar, Avrupa’daki lisans programlarında 20 ila 25 civarında ders bulunurken Türkiye’de bu sayının 60’a yaklaştığını belirtti. Mevcut programlardaki haftalık derslerin toplandığında haftada 2 ila 2,5 güne sığabilecek bir yoğunluğa denk geldiğini dile getiren Özvar, müfredatın sadeleştirilmesiyle öğrencilerin proje üretimine, saha uygulamalarına ve mesleki deneyime çok daha geniş vakit ayırabileceğini söyledi. Bu yıl çalışmaları süren ders azaltımı uygulaması gelecek akademik yıldan itibaren devreye alınacak ve tüm ders içeriklerine yapay zeka okuryazarlığı ile dijital yetkinlikler entegre edilecek.
Tıp ve Hukuk Kontenjanlarında İstihdam Odaklı Yeni Düzenleme
Üniversitelerin artık mezunlarının iş gücü piyasasına katılımını yakından izlemesi gerektiğini belirten Özvar, istihdam olanakları daralan alanlarda kontenjanların rasyonelize edildiğini ifade etti. Bu doğrultuda Adalet programının kapatıldığını, yaklaşık 40-50 ön lisans bölümünün sistemden çıkarıldığını ve ikinci öğretim uygulamasına son verildiğini hatırlatan Özvar; mimarlık, eczacılık, diş hekimliği, iletişim ve belirli mühendislik dallarında da kontenjan düşüşüne gidildiğini açıkladı.
Tarih, sosyoloji, felsefe, edebiyat ve sanat tarihi bölümlerinde önemli oranda kontenjan daraltılırken, hukuk fakültelerinin toplam kontenjanı 16 bin bandından 8 bin seviyesine çekildi ve 100 bin başarı sırası barajı korundu. Özvar, tıp fakültesi kontenjanlarının da önümüzdeki yıl Sağlık Bakanlığı ile ortaklaşa yürütülecek çalışma kapsamında Türkiye’nin güncel hekim ihtiyacı doğrultusunda yeniden değerlendirileceğini duyurdu.
Yapay Zeka Bölümleri ve Çift Anadal Fırsatları Genişliyor
Son üç yılda iş dünyasının beklentilerine yanıt veren yaklaşık 80 yeni program türünün açıldığını ve bunların üçte ikisinin ön lisans düzeyinde olduğunu kaydeden Özvar; yapay zeka, veri bilimi, robotik, otonom sistemler ve siber güvenlik alanlarındaki programların 160 üniversitede 724’e ulaştığını ve doluluk oranlarının yüzde 100’e yaklaştığını bildirdi. Yapılan araştırmaların üniversite öğrencilerinin yüzde 60’ından fazlasının yapay zekayı aktif kullandığını gösterdiğini belirten Özvar, akademisyenler ve idari personelin de etik ve sorumlu yapay zeka kullanımı konusunda eğitileceğini vurguladı.
Beş büyük teknik üniversitenin katkısıyla kurulan ve 16 farklı ücretsiz canlı eğitim sunan Dijital Üniversite Platformu'nun 233 bin başvuru ile 55 bin katılımcıya ulaştığını aktaran Özvar, yeni devreye alınan mikro yeterlik sistemiyle kampüs dışı kazanımların da resmi transkriptlere işlenebildiğini ifade etti. Özvar ayrıca ilk kez duyurduğu yeni bir düzenlemeyle; belirli akademik başarıyı yakalayan diş hekimliği ve eczacılık öğrencilerine 2027-2028 akademik yılından itibaren kendi üniversitelerindeki bilgisayar, elektrik-elektronik ve malzeme mühendisliği bölümlerinde doğrudan çift anadal yaparak çift diploma alma hakkı tanınacağını açıkladı.
İşletmede Mesleki Eğitim Modeli 7 İlde Hayata Geçiyor
Organize sanayi bölgelerinde faaliyet gösteren 20’yi aşkın meslek yüksekokulunda 7 binden fazla öğrencinin eğitim aldığını ve mezun istihdam oranının yüzde 90’lara ulaştığını vurgulayan Özvar, Cumhurbaşkanlığı himayesinde mesleki eğitimin cazibesini artıracak kapsamlı bir tanıtım seferberliği başlatıldığını söyledi. Mevcut staj sisteminin pratik deneyim kazandırmada yetersiz kaldığına işaret eden Özvar, İşletmede Mesleki Eğitim modeliyle ön lisans öğrencilerinin dört yarıyılın en az birini veya uygun bölümlerde iki yarıyılını doğrudan iş yerlerinde geçireceğini belirtti. Bu uygulama ilk aşamada Ankara, Bursa, Gaziantep, İstanbul, İzmir, Kocaeli ve Konya illerinde başlatılacak.
Araştırma Üniversiteleri ve Savunma Sanayisinde Yerli Mühendis Gücü
Türkiye’nin dünya bilimsel yayın sıralamasında 2000’li yıllardaki 35’inci basamaktan 13’üncü sıraya yükseldiğini belirten Özvar, 20’si devlet ve 3’ü vakıf olmak üzere 23 araştırma üniversitesinin son üç yılda Q1 ve Q2 kategorisindeki nitelikli yayınlarda OECD ortalamasını yakaladığını kaydetti. Savunma sanayisinde görev yapan 30 bini aşkın mühendisin yüzde 99’undan fazlasının Türk vatandaşlarından oluştuğunu ve bunların yüzde 99,5’inin Türkiye’deki 129 farklı üniversiteden mezun olduğunu vurgulayan Özvar, ASELSAN ve BAYKAR gibi kurumların başarısında yerli yükseköğretim ekosisteminin belirleyici rol oynadığını ifade etti. Yurt dışında çalışan nitelikli gençlere dair değerlendirmesinde Özvar şu ifadeleri kullandı:
"Beyin göçünden ziyade beyin gücü tarafından bakıyorum."
İlk 100 Üniversite Hedefi ve 3 Milyar Dolarlık Eğitim Ekonomisi
2026 yılı küresel sıralamalarında altı Türk üniversitesinin ilk 500’de, ikisinin ise ilk 300’de yer aldığını hatırlatan Özvar, önümüzdeki beş yıl içinde en az iki devlet üniversitesini dünyanın ilk 100 üniversitesi arasına sokmayı hedeflediklerini, vakıf üniversitelerinin de bu potansiyele sahip olduğunu söyledi. Küresel Üniversite İstihdam Edilebilirlik Sıralaması’nda ilk 300’de altı Türk üniversitesinin bulunduğunu aktaran Özvar, Türkiye’nin 380 bin uluslararası öğrenci ve 3 bini aşkın yabancı akademisyenle dünyada ilk 7 ülke arasında yer aldığını bildirdi. Yüzde 95’i kendi imkanlarıyla okuyan uluslararası öğrencilerin ülke ekonomisine yıllık 3 milyar dolar katkı sunduğunu belirten Özvar, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın koyduğu 1 milyon uluslararası öğrenci hedefini karşılayacak altyapıya sahip olduklarını vurguladı.
Teknoparklar aracılığıyla akademik bilginin fikri mülkiyete ve şirketleşmeye dönüşmesinin rektör performans kriterleri arasında yer aldığını belirten Özvar, akademik özgürlükten taviz vermeden üniversitelerin dürüstlük, cesaret ve güvenilirlik gibi insani değerleri de gençlere kazandırması gerektiğini sözlerine ekledi.
