Kanser tedavisinde kullanılan radyoterapi teknolojisi alanındaki güncel gelişmeler, bazı klinik uygulamalarda ışınlama süresinin belirgin şekilde kısalmasına ve tümör dokusunun çevresindeki sağlıklı organların maruz kaldığı radyasyon dozunun sınırlandırılmasına imkan tanıyor. Sakarya’da yaklaşık 5 aydır aktif olarak kullanılan ileri düzey radyoterapi cihazının klinik işleyişi hakkında değerlendirmelerde bulunan Radyasyon Onkolojisi Uzmanı Uzm. Dr. Altın Aksu, yapay zeka algoritmalarının ve entegre hareket takip sistemlerinin tedavi planlama ile uygulama aşamalarına sunduğu katkıları paylaştı.
Son yıllarda radyasyon onkolojisi disiplininde yaşanan teknolojik dönüşümler, tedavi planlama ve ışın uygulama süreçlerine yeni klinik olanaklar kazandırdı. Klasik radyoterapi uygulamalarının bazılarında hastanın tedavi masasındaki istemsiz hareketleri, radyasyon dozunun hedeflenen alana tam isabetle verilmesini doğrudan etkileyebiliyor. Özel Adatıp Hastanesi bünyesinde hizmet veren yeni nesil radyoterapi cihazı ile belirli tedavi planlarında ışınlama süresi 2 ila 3 dakika aralığına kadar düşebiliyor. Tümörlü dokunun hedeflenmesinde devreye giren yapay zeka yazılımı ise çevredeki kritik organların sınırlarının belirlenmesine yardımcı olarak hekimlerin planlama sürecini hızlandırıyor. Yaklaşık 5 ay önce cihazın klinik kullanıma alındığını ifade eden Radyasyon Onkolojisi Uzmanı Uzm. Dr. Altın Aksu; radyoterapi, radyocerrahi, yapay zekanın planlama sürecindeki rolü ve kısalan seans sürelerine ilişkin önemli detaylar aktardı.
Radyoterapide Vücut Yüzeyi ve Solunum Hareketleri Nasıl İzleniyor?
Radyasyon onkolojisindeki teknolojik yeniliklerin sağlıklı dokuları koruma kapasitesini artırdığını belirten Uzm. Dr. Altın Aksu, tedavi mekanizmasına ve takip sistemlerine dair şu bilgileri verdi:
"Son yıllarda radyasyon onkolojisinde teknolojik bazı değişiklikler oldu. Bu gelişmeler, radyoterapinin hedeflenen alana planlanan dozlarda uygulanmasına yönelik seçenekleri artırdı. Planlanan dozları uygularken hastanın tümör çevresindeki organlarını korumamız lazım. Radyoterapi, iyonize radyasyon ışınlarını tümör hücresinin üzerine vererek, tümör hücresindeki DNA kırıklarını oluşturarak tümör hücrelerini ortadan kaldırmaya yönelik bir tedavi. Bunu yaparken sağlam organlar da tümörün etrafındalar. Onları da korumamız lazım. Bunun için de her organın radyasyona dayanıklılık oranları var. Onları da göz önünde bulundurarak tümör hücresine uygun dozları vermeye çalışıyoruz. Son yıllarda radyoterapi ile ilgili gelişmeler oldu. Çevre organlara verilen dozun sınırlandırılması açısından yeni imkanlar ortaya çıktı. Bu amaçla farklı sistemlerden yararlanılıyor. Bizde kullanılan cihazda da bu sistemler bulunuyor. Burada solunum takip sistemi var, yüzey takip sistemi var. Bunlarla solunuma bağlı hareketleri ve vücut yüzeyindeki değişiklikleri takip edebiliyoruz. Belirlenen sınırları aşan hareketleri izleyebiliyoruz."
Hareket Sınırları Aşıldığında Işınlama Otomatik Durduruluyor
Cihazın yapısında bulunan gelişmiş takip teknolojilerinin çalışma prensiplerini açıklayan Uzm. Dr. Aksu, özellikle meme kanseri gibi hassas bölgelerin ışınlanmasında kalp gibi hayati organların korunma yöntemlerini şu sözlerle ifade etti:
"Yüzey takip sistemi dediğimiz şey, kameralar eşliğinde hastanın vücut yüzeyini izleyerek belirlenen hareket değişikliklerini tespit etmeye yardımcı oluyor. Belirlenen hareket eşiği aşıldığında cihaz ışınlamayı otomatik olarak durdurabiliyor. Bu sayede ışınlamanın planlanan hedefe uygun yürütülmesine katkı sağlanabiliyor. Solunum takibiyle birlikte kullanıldığında solunuma bağlı hareketler de izlenebiliyor. Bunu genelde 2 milim ya da 3 milime ayarlıyoruz. Özellikle sol memeye ışınladığımız zaman kalp hemen meme dokusunun altında. Kalbi çok iyi korumamız lazım. Solunum ve yüzey takip sistemiyle kalbin aldığı dozu sınırlandırmayı hedefliyoruz. Bu yaklaşım yan etki riskini azaltmaya yardımcı olabilir."
Yapay Zeka Organ Kontürleme Sürecini Nasıl Hızlandırıyor?
Kanser tedavisi planlamasında yapay zeka yazılımlarının hekim kontrolünde nasıl kullanıldığına dikkat çeken Uzm. Dr. Aksu, tomografi sonrası çizim aşamalarına sağlanan desteği şöyle özetledi:
"Yapay zeka son yıllarda tedavimize dahil oldu. Burada tabii ki karar her zaman bizde. Yapay zekanın yaptığı her şeyi kontrol edip hastanın üzerinde o şekilde tedavi uyguluyoruz. Bizim kullandığımız yapay zeka daha çok, hasta tomografisi çekildikten sonra bizler tümör çevresindeki tüm organların çizimini yapıyorduk. Yapay zeka bu çizimler için taslaklar oluşturabiliyor. Organ kontürlerini oluşturma süresini azaltmaya yardımcı oluyor. Planlama sürecine destek sağlıyor ama yapılan tüm kontürleri tek tek kontrol ediyoruz. Düzeltilecek yerleri düzelttikten sonra planlama kısmına geçiyoruz."
Ark Tedavisi ve Radyocerrahide Işınlama Süresi Kısalıyor
Geleneksel tekniklerle yeni nesil ark tedavisi ve radyocerrahi yöntemlerinin uygulama sürelerini karşılaştıran Radyasyon Onkolojisi Uzmanı Uzm. Dr. Altın Aksu, kısa süren seansların hasta konforu ve tedavi doğruluğu üzerindeki etkisini şu ifadelerle aktardı:
"Bazı tedavi modalitelerinde ışınlama süresi 15 dakika kadar sürebiliyordu. Ark tedavisinde ise ışınlama farklı bir teknikle gerçekleştiriliyor. Cihaz 360 derece dönerken ışın veriyor. Bazı tekniklerde cihaz belirli açılarda durup ışınlıyor, sonrasında diğer açılara geçiyor. Bu da süreyi etkileyebiliyor. 360 derece dönerken ışınlama yapılması bazı tedavi planlarında ışınlama süresini kısaltabiliyor. Biz burada bazı uygulamalarda ışınlamayı 2-3 dakikada tamamlayabiliyoruz. Hastanın uygulama süresince hareketsiz kalabilmesi, planlanan ışınlamanın uygulanması açısından önem taşıyor. Hasta uzun yattığı zaman ister istemez bazı kımıldamalar olabiliyor. Bu da tedavimizi etkileyebiliyor."
