RİYAKÂR

Latince kökenli olan Hypocrisy, tanım olarak, kişinin aslında inanmadığı bir şeye inanmış gibi davranması, yaptıkları ile söylediklerinin birbirini tutmaması anlamına geliyor.

Bir anlamı da kişinin, durumundan daha yüksek standartlara ve daha asil inanışlara sahip olduğunu belirtir şekilde davranmasıdır. Bu da ikiyüzlülüğün, kendini herkesten üstün tutma, büyüklenme anlamında Arapça ‘Kibir’, Türkçe ‘Kasıntı’ hastalığını beraberinde getirmesini de kaçınılmaz kılmaktadır.

Peyâmi Safâ’nın ‘’İnsan ya geleneklere karşı koyup açık ve cesur yaşamalı yahut da inandığı bazı kıymetler varsa onlar için fedakârlık yapmalı. En çirkin şey ikisine birden sahip çıkan mürailiktir.’’ sözünde geçen ‘Mürailik’ de ikiyüzlülük anlamına gelmektedir. İnsanın düşünceleri değildir onu ikiyüzlü yapan, tutarsızlığı ve çelişkili davranışlarının bilinçli bir şekilde icra edilmesidir. Aksi muhtemelen hastalık halidir zaten.

Örneğin bir hırsızın, ‘Hırsızlık kötüdür’ demesi onu ikiyüzlü yapar. Genellikle kötü eylemler itiraf edilemediğinden ikiyüzlülerin de asıl iştigalleri pek de insanların yararına şeyler değildir.

Örneğin, hem hırsıza sahip çıkıp hem dürüstlüğü ve hırsızlığın ahlaka ya da inanca aykırı olduğunu savunanlar Peyami Safa’nın deyimiyle mürai yani ikiyüzlüdür.

Örneğin yadırgayarak ve yargılayarak üzerinden prim yaptığı yaşam tarzına kendince uydurduğu kılıflar ve giydiği maskelerle sahip çıkanlar mürai yani ikiyüzlüdür.

İkiyüzlülük aynı zamanda sömürmektir. Söylemleriyle desteğini aldığı insanlara tam tersi eylemleriyle karşılık vermektir.

Buna göre aslında sömürülmek de ikiyüzlülüktür. Söylemlerine destek verdiği insanların söylemlerinin tam tersi olan eylemlerine de destek vermek karşısındakinden daha fazla ikiyüzlülük barındırır bünyesinde. Çünkü bu davranış ikiyüzlülüğü besler, ona prim yaptırır ve daha da vahimi toplumca hoş görülebilir ve kabullenilir biçime sokar. Bu nedenle sorumluluk en az yapan kadar yapılmasına müsaade eden, kabullenen ve destekleyendedir de.

İkiyüzlülük barındırmayan kişi, haklıdır haksızdır, iyidir kötüdür kısaca ne olduğu bellidir, ne yapacağı bellidir. Ona göre önlem alınabilir. Güvenilmez olan ne olduğu belli olmayandır.

Mevlana’nın ‘’Ya olduğun gibi görün ya göründüğün gibi ol’’ sözünü anarken peşi sıra kendimize de aslında görünenin arkasında olanı yani görünmeyeni gör ve her gösterilene her söylenene aldanma sözünü hatırlatmakta fayda var.