Oruç İbadetinin Hikmeti

Allah´ın emirleri ve yasakları elbette kulların iyiliği içindir. İslam âlimleri bütün hükümlerin insanların yararlarını gerçekleştirme amacına yönelik olduğu konusunda görüş birliği etmişlerdir. Bundan dolayı, Allah´ın yapılmasını istediği şeylerde kullar için çok büyük faydalar, yasakladığı şeylerde ise büyük zararlar bulunduğu kesindir. Yüce Kitabımız Kur´ân´ı Kerimde akla aykırı hiçbir emir ve yasak bulunmamaktadır. İslâm âlimleri öteden beri çeşitli ibadetlerin yarar ve hikmetleri konusunda kafa yormuş, bunların kişisel pratik yararlarından çok, insan nefsinin arındırılması ve yükseltilmesi yolunda fonksiyonel hale getirmeye çalışmışlardır.

Buradan konumuz olan oruç ibadetine gelirsek; Peygamberimiz´in Mekke´ye hicretinden bir buçuk yıl sonra farz kılınmış olup İslâm´ın beş temel esasından biridir. Kur´ân´ı Kerim´de ?Ey iman edenler! Sizden öncekilere olduğu gibi, size de oruç tutma yükümlülüğü getirilmiştir; bu sayede kendinizi koruyacaksınız.? (Bakara, 2/183) âyetiyle farz kılınmıştır. Burada Allah ?Ey İman Edenler? hitabı ile müminlerde var olan itaat duygularını harekete geçirmek ve iman meşalesini canlandırmak için iman lafzıyla seslenmiştir. Oruç ibadeti, diğer ibadetlere nazaran biraz daha sıkıntılı olduğu için, Allah farz kılındığını bildirirken, psikolojik rahatlama sağlayacak ve müslümanların yüksünmesini engelleyecek bir üslup kullanarak, oruç tutmanın önceki ümmetlere de farz kılındığını bildirmiştir. Âyette geçen ?Takva? kavramı sözlükte korkma ve sakınma anlamına gelir. Terim anlamı ise, takva sahibi kişinin, büyük bir sevgiyle bağlandığı Yüce Allah´ı gücendirebilecek en ufak davranışlardan bile nasıl sakınması gerektiğini ortaya koymaktır.(Tehanevi, Keşşâf u Istılâhâti´l-Fünûn,11/1527)

Oruç ibadetinin faydalarına (Hikmetlerine) gelince maddeler halinde şöyle özetleyebiliriz:

a-Ahlakımızı güzelleştirir. Oruç imsak vaktinden iftar vaktine kadar sadece aç kalma olayı değildir. İnsanı irade terbiyesine tabi tutması, kötü alışkanlıklardan korumasının yanında kişiye iyi huylar kazandıran bir ahlak eğitimidir. Peygamberimiz bu hususla ilgili ?Her kim yalan söylemeyi ve yalanla iş görmeyi bırakmazsa, Allah onun yemesini, içmesini bırakmasına değer vermez.?(Buhârî,?Savm?, 7) buyurmuştur.

b-Kötülüklerden korur. Peygamberimiz orucun bu koruyucu özelliğini güzel bir benzetme ile şöyle açıklamıştır: ?Oruç bir kalkandır.? Bilindiği gibi kalkan, eskiden savaşlarda insanı düşmanın kılıcından koruyan bir vasıta idi. İşte oruç, Müslümanı dünyada günah işlemekten, ahrette cehennem ateşinden koruyan bir vasıtadır.

c-Merhamet duygularını artırır. Oruç, yoksulların durumunu daha iyi anlamaya, açlığın ne olduğunu bizzat idrak etmeye ve ihtiyaç sahiplerinin sıkıntılarını giderme yönünde çaba sarfetmeye vesile olur. ?Tok, açın halinden anlamaz? atasözü de bunu ifade eder.

d-Sağlığı korur. Sevgili peygamberimiz, orucun sağlığımız yönünden önemini şöyle vurgulamaktadır: ?Oruç tutunuz, sıhhat bulursunuz.? Efendimizin bu sözü tıbben de kanıtlanmıştır. Günümüz bilim adamları orucun bağışıklık sistemini güçlendirdiğini söylemekteler. Ünlü bilim adamı Alexis Carrel L´Hamme, Cet İnconnu adlı eserinde, ?oruç sırasında organizmalarda depo edilmiş besin maddelerinin harcandığını, sonradan bunların yerine yenilerinin geldiğini, böylece bütün vucutta bir yenile olduğunu anlatır, orucun sağlık bakımından çok faydalı olduğunu? söyler.

e-Nimetlerin kıymetini bildirir ve Şükrü öğretir. İnsan, elinde olan nimetin kıymetini ancak bunlar elinden çıktıktan sonra anlar. Fakat iş işten geçtikten sonra bunun bir yararı olmaz. Oruç ibadeti ile bir süre nimetlerden uzak kalan insanın gözünde bu nimetlerin değeri daha iyi anlaşılır. Bu idrak insana, onları daha iyi korumasını ve nimetleri kendisine veren Allah´a daha çok şükretmesini öğretir. Nimetlere şükür ise onların artmasına vesile olur. Rabbimiz bize bu konuda nasıl davranacağımızı bildiriyor: ?Andolsun, şükrederseniz elbette (nimetimi) artırırım.

f-Sabırlı olmayı öğretir: Oruç, Açlık ve susuzluğun verdiği sıkıntıya dayanma yönüyle bir sabır eğitimine dönüşmektedir. İnsanın hayatta başarılı olabilmesi için irade hakimiyeti ve güçlükler karşısında dayanabilme gücü de önem bir role sahiptir.

Peygamberimizden nakledilen oruçla ilgili iki hadisle yazımı bitiriyorum.

?Oruç benim içindir; onun karşılığını ben vereceğim? (Buhârî, ?Savm?, 2,9; Müslim, ?Sıyam?, 30)

?Oruçlu için birisi iftar ettiği vakit, öteki Rabbi ile karşılaştığı vakit olmak üzere iki sevinç vardır.? (Buhârî, ?Savm?, 9).