Kangal'dan geçen kervan yolları

Daha önceki sayılarda da yazılarını okuduğunuz emekli öğretmen Demir Koçtepe şimdi de ‘Kangal’dan geçen kervan yolları’ adlı çalışmasıyla okuyucularının karşısına çıktı. İlçemize dair tarihi ve folklorik konuları çeşitli kaynakları tarayarak titiz bir çalışma örneği ortaya koyan Koçtepe’ye göstermiş olduğu gayretten dolayı teşekkür ederken sizleri yapılan çalışmayla baş başa bırakıyoruz.

KANGALDAN GEÇEN KERVAN YOLLARI (Kral Yolu, İpek Yolu ve Günümüz Yolları)

Kangal İlçesi bulunduğu coğrafi konum itibarı ile tarihin ilk çağlarından beri anayol güzergâhı olarak bir öneme sahiptir. Bu nedenledir ki; gerek askeri, gerek ticari ve gerekse haberleşme olarak kullanılan yolun ana kolları ilçemiz merkezinden veya çevreye yakın yerlerden geçmiştir. Ayrıntılara geçmeden önce, Kervan yollarının ne işe yaradığını ve İlk çağdan günümüze kadar hangi ad altında yolların oluştuğunu ve hangi uygarlıklar döneminde geliştiğini açıklamada yarar vardır.Tarihi yollar genelde vadileri ve akarsu boylarını takıp ederek menzile en yakın güzergahı takıp etmiştir. Tarihi verilere göre ilk ana yollar Pers Krallığı döneminde Anadolu da Doğudan, Batıya doğru uzanmış, buna bağlı olarak da tali yollar oluşmuştur. Aynı şekilde daha sonra oluşan İpek yolu ve günümüzde kullanılan modern yollarda gelişerek aynı güzergâhı takıp ederek ihtiyacı karşılayacaktır. Kral yolu bilindiği gibi, Hititlerin başkenti Hattuşaş tan başlayarak o dönemdeki önemli Hitit şehirleri olan; Kaneş (Kültepe-Kayseri),Şamuha ve Hurama şehirlerinden geçerek Sivas sa,oradan da, Meliddu (Malatya), daha sonra Urfa ve Asur (Mezopotamya ) şehirlerine ulaşıyordu.Ayrıca doğuya doğru giden tarihi yolların bir kısmı ise Sivas dan ayrılarak İran a (Pers)kadar gidiyordu.Bu yoların yapılış tarihi MÖ 5.YY dayanmaktadır. (Şekil:1)Yol güzergâhı Bölgenin konumu Aynı dönemlerde kullanılan kullanılan ve ilçemiz çevresinden geçen yollardan biri,Tecer Eskiköy,Tatlıpınar,Karabel sırtından Divrği…İkinci bir yol ise,Deliktaş,Kangal,Koçköprü köyü (Koçköprü Kalesi), buradan ikiye ayrılan yolun biri,eski bir Eti ve Roma Şehri olan Akçakale köyünden Malatya ya ikinci yol ise Divriği güzergahına gitmektedir… (Şekil 2) Yüzey Şekilleri Yol güzergâhı bölgenin Yüzey şekilleri. Kral ve ipek yolu ile bunlara bağlı tali yolların geçliği güzergâhlar, genelinde vadi ve su yataklarını takıp eder. Ayrıca kışın çetin geçliği bölgeler ise dağ yamacı veya yüksek sırtlarını takıp ettiğini görürüz… Yol ve yüzey haritaları incelendiğinde bu ayrıntılar daha iyi anlaşılır.(Şekil 1-2) ( Şekil 3) Modern Yol Güzergâhları Günümüz yol güzergâhları, eski yol güzergâhlarında olduğu gibi vadi ve nehir yataklarını veya dağ yamaçlarını takıp etmektedir. Ayrıca köprü ve diğer teknik olanaklarla mesafe kısaltılmıştır.(Şekil 3) (Şekil 4) Erken-Orta-Geç Tunç ve Demir çağ Yol Güzergâhları Haritada görüldüğü gibi,Kayseri-Sivas arasından gelen ana kervan yolundan ayrılan kervan yolu Kuşaklı (Sarissa),Çamurlu,Havuz köyünden aşağı geçtikten sonra,Mısırören ve Kumarlı köylerinden geçerek,Halep köprüsünde ikiye ayrılır.Bir tanesi Kocakurt,Hamal,Turnalı,Etyemez,Karagücük,Sarıpınar bir diğeri de,Kangal ın,güney doğusunu takıp ederek,Çukurçayır,Yeşildere,Alacahan,Hasançelebi,Hekimhan üzerinden Malatya!ya ulaşmaktadır.(Şekil 4) (Şekil 5) Hellenistik-Roma-Bizans Yol Güzergahları Büyük İskender in,doğu seferinden başlayan ve Grek etkisinin doruğa ulaştığı dönem ile Roma uygarlığının,onun devamı olan Bizans uygarlığının devamı süresince kullanılan yolar ise (Şekil 5) gösterilmiştir.Burada da görüldüğü gibi Kangal ve çevresinden geçen yollar konu edilmektedir.Bu dönemler yaklaşık olarak MÖ 500-100 yy.arasıdır. (Şekil 6 ) Selçuklu ve Osmanlı Yol Güzergâhları Selçuklu döneminde tüm ülke genelinde yol yapımına ve buna bağlı olarak konaklama, geçit, yol güvenliği ne gerekli önem verilmiş. Kervan Saraylar,Hanlar …Yapılmış posta görevlileri oluşturulmuş bu gelişmeler Osmanlılar döneminde zirveye çıkmıştır. (şekil 6) görülen yol güzergahı ve buna bağlı olarak yeniden yerleşim yerleri oluşturulmuştur. Kangal-Malatya arasında bulunan tarihi değeri olan ve halen sağlam olarak ayakta kalan Alacahan Kervan Sarayının kesin yapım tarihi bilinmemekle Selçuklu Hükümdarı Alaeddin Keykubat tarafından 1150-1180 yılları arasında yapıldığı ve Sultan IV.Murat zamanında onarım gördüğü kayıtlarda geçmektedir.Aynı zamanda Derbentlik (Küçük Karakol) olan bir yerleşkedir. Osmanlı döneminde tarihi değeri olan yine aynı güzergâhta, Halil Rıfat Paşa köprüsü de sanat değeri olan bir köprüdür.19.yy sonunda yapılmıştır. Kaynakçalar: -Yrd.Doç.Galip Eken,XIX yy yarısında Kangal Kazasının sosyo-ekonomik yapısı. -Osmanlı döneminde Sivas Sempozyum bildirgesi. -Prf.Dr.Ömer Demirel, Osmanlı Dönemi Sivas Menzil hanesi. -Yusuf Halaçoğlu, Menzil teşkilatı. -Doç.Dr.Tulay Ökse,Eski kervan yolları. -Belleten, VIII/32 1944 s.662-667