İSTİAZE -4

İSTİAZE -4

Şeytan; Şa Ta Ne kökünden türeme bir kelime olup Şa Ta ne uzaklaştı manasına gelir. Diğer bir görüşe göre ise ‘Şa Ta’ kökünden gelir ki bu durumda anlamı ‘öfke ile yanıp tutuştu’ olur. Sevgili peygamberimiz bir hadisi şeriflerinde: ‘El hasedu şeytanun vel gadabu şeytanun’ ‘ Hased bir şeytandır, öfke bir şeytandır.’ buyurur.¹ Ayrıca Şeytan kelimesi, aldatan, hile kuran, kurnaz gibi anlamları da ihtiva eder.²

İblis sözcüğü ise umudunu kesmiş manasına gelir. İblis kelimesi ile aynı kökten türeyen El iblasu ‘aşırı ümitsizlikten kaynaklanan hüzün, keder ve tasa’ anlamına gelir. ³ Kur’anı Kerimde şeytanın insanla olan diyaloğu anlatılırken şeytan kelimesi, Allahu Teala ile olan diyaloğu anlatılırken iblis kelimesi kullanılır. Allah’tan umudunu kesmek insanı iblisleştirir. 4

Şeytanın insana karşı duruşu öfke, aldatma ve komplo kurma -şeytanlık-üzere iken Allahu tealaya karşı duruşu ise son derece ümitsizliğe düşmüş –el iblasu- bir hal içerir.

Rabbimiz Kitabı Keriminde iblisin kafirlerden oluş sürecini şöyle açıklar:

‘’ Eba vestekbera ve kane minel kafirin’’ O yüz çevirdi ve (istikbar etti) büyüklük tasladı, böylece kâfirlerden oldu. Bakara/34

‘Eba’ : Bir şeyden aşırı derecede sakınma, uzak durma yada kendini tutma

‘İstikbar’ : Kendisine verilen emre karşı tekebbür etmek, büyüklenmek, büyüklük taslamak

‘Küfr’ : Hakkın üzerini örtmek

İblisin karakter analizini yaparken öncelikle onun inanç esaslarını tespit etmemiz büyük önem arz etmektedir. Kur’an’ı Kerim’de bize ibretlik bir tipoloji olarak anlatılan bu varlığın sapış sürecini incelerken öncelikle onun Rabbine olan imanının boyutlarını açıklığa kavuşturmamız gerekmektedir.

Allahu tealanın Adem’e secde edilmesi emrine icabet etmekten aşırı derecede kaçınan, emrin içeriğine karşı büyüklük taslayan ve böylece kafirlerden olan iblisin Allah inancı ne idi? Rabbimizin kendisini cehennemle cezalandıracağı iblisin amentüsünün mahiyeti ne idi? ‘’Le men tebiake minhum le emlenne cehnneme minkum’’ ‘Andolsun ki, onlardan kim sana uyarsa, sizin hepinizi cehenneme dolduracağım!’ A’raf/18 Akibeti sonsuz azab olan bu varlığın iman kodlarını öğrenmeye çalışalım.

Ayetler ışığında İblisin amentüsü (iman esasları):

1. İblis Allah’ın (c.c.) varlığına, birliğine, kendisini ve Adem’i yarattığına iman ediyordu. (‘’ Halagteni min narin ve halagtehu min tin’’ Sad/76 ‘Beni ateşten yarattın onu çamurdan yarattın ’)

2. Melekleri biliyor ve varlıklarına inanıyordu (‘’ mâ nehâkumâ rabbukumâ an hâzihiş şecereti illâ en tekûnâ melekeyni ev tekûnâ minel hâlidîn’’A’raf/20 ‘ Rabbinizin size bu ağacı yasaklaması, yalnızca, sizin iki melek olmamanız veya ebedi yaşayanlardan kılınmamanız içindir.’ )

3. Öldükten sonra dirilmeye – ahirete - inanıyordu. (‘’Gale fe enzirni ila yevmi yub’asun’’ A’raf/14 ‘(İblis, Allah’a): Onların (insanların) tekrar diriltilecekleri güne kadar bana mühlet ver. dedi.)

4. Yemin ettiği zaman Allah adına yemin ediyordu (‘’Kâle fe bi izzetike le uğviyennehum ecmaîn’’ Sad/82 (İblis): Senin kudretine andolsun ki, onların tümünü şiddetli bir sapıklığa sürükleyeceğim! dedi.’)

5. Allahu tealanın izin vermediği bir şeyin olmayacağına iman ediyor ve bu imanından dolayı bir şey istediği zaman onu Allah’tan istiyor, Allah’a dua ediyordu. (‘’Gale fe enzirni ila yevmi yub’asun’’ A’raf/14 ‘(İblis, Allah’a): Onların (insanların) tekrar diriltilecekleri güne kadar bana mühlet ver. dedi.)

İblis’in iman esaslarını yukarıdaki ayeti kerimeler ışığında aşağıdaki şekilde sıralayabiliriz.

İblis:

1. Allah’a inanan

2. Ahirete inanan

3. Meleklere inanan

4. Allah adına yemin eden

5. Allah’a dua eden bir varlık.

Kendisinden Allah’a sığındığımız varlık Allah (c.c.) yok diyen veya öldükten sonra dirilmeyi inkar eden, veya melekleri inkar eden, veya Allah’ın kainata müdahil olmadığını savunan, veya Allah’ın izni olmadan kendisinin herhangi bir şeyi yapma kudretinde olduğunu sanan biri değil. Ancak görünüşte olumlu bir mahiyet arz eden bu vasıfların her birisinin kapısını tek tek araladığımızda karşımıza çıkan manzara bir dizi çarpıklık ve problem içermektedir. Bunları da inşaAllah devam edecek yazılarımızda tespit etmeye çalışacağız.

1 Müfredat Ragıp El isfehani

2 Osmanlıca Türkçe Yeni Lugat

3 Müfredat Ragıp El isfehani

4 Hayat Kitabı Kur’an M. İslamoğlu