SEN NE İSEN OSUN
İnsanlar kendisini anlamakta daima zorluk çekerler. Bazı hallerde de yine kendilerini anlatmakta da aynı güçlüklerle de karşılaşırlar. Bu durumların temel nedeni, insanların eğitimli olmalarının yanında kelime dağarcıklarının az, yetersiz olmasından da kaynaklandığı bir gerçektir. Kelime dağarcıklarının olmasının yanında ifade özürlü olmaları da ayrı bir handikap olarak gözükmektedir. Oysa biz insanlar hep öğrendiklerimizle yetinip, kendi kendimizi yenilemediğimiz müddetçe hep bu şekilde kalırız.
İnsanın kendisi, kendisi için bir derstir. Yeter ki insan kendisini yakından görmesini bilsin. Kendi kendini öğrenebilsin. Kendisi ile uğraşın. Kendisini tanıdığı, araştırdığı oranda kendisi ile uğraşma ve eleştirme erdemine erişebilsin. İnsan beyninin ve ruhunun hiçbir kalıba sığmayan derin bir gücü vardır. Bunu araştırmak, gözlemlemek, bu düşüncenin karanlık dehlizlerinde dolaşmak, detaylara vararak neticede tasvir etmeye çalışmak zor bir iştir. İnsanın kendisini sürekli sorgulaması, tüm davranış ve eylemlerini mercek altına alması, sürekli gözlemlerde bulunması gerekmektedir. İncelemeye dayalı tüm davranış biçimlerini, insanların da kendi üzerinde yapılıyormuş hissinde bulunmalıdır.
Her insanda, insanlığın bütün halleri mevcuttur. Bir insanın kendisini olduğundan pek fazla alçak gönüllü, ya da çok cesur ve cüretkâr göstermesi onun ne mütevazı ve ne de cesur olduğu anlamını göstermez. Bu davranışların kişinin bilgeliğinden, toplumsal ve ailevi eğitimin bir gereğinin tezahüründen ibaret mi olduğu algısı doğmaktadır. Bazen halk arasında "o insan niçin kendisini büyük gösterir bizlere?"derler. Cevaben de" topukları yüksek de ondan" gibi esprili bir yorumlarla, olduğundan fazla görünen insanları değerlendirilir.
İnsan ruhunun büyüklüğü büyük yerlerde değil, gösterişsiz, sade, yerlerde ortaya çıkar. Yüksek makamlarda bulunanların doyumsuz şan, şöhret, mevkii, makam, koltuk sevdasına tutulanların ruhunun büyüklüğü; o makamın yok oluşu ile ortadan kalkar. Büyüklük ömrü oturmuş olduğu makamla eş değerdedir. Amma insanların ruhunun ve kişiliğinin büyüklüğünü, yükseklerde değil de; tüm insanların ne altında ve ne de üstünde oluşudur. Yüzündeki ve gök kubbe altındaki her şey, aynı yasanın ve aynı kaderin buyruğundadır. Doğal olarak bazı ayrılıklar, seviyeler ve dereceler mevcuttur. Buna mukabil yaratılan her varlıkta yaratanın yüzünü görmek inkâr edilmez bir gerçektir.
İnsan keyif ile kederi her an bir arada yaşar. Sevinç ve kederden her hangi birini yaşayan insan bunu ciddiye alıyor, neden ve niçin üzerinde duruyor, çözüm üretiyorsa işte düşünen insan odur. Yani sen ne isen, bilgin ne ise osun. Bunun dışına çıkamazsın.
"DOĞAYA BAKTIĞIMIZDA TÜM CANLILARIN DOĞAL BİR DÜZEN İÇİNDE HAREKET ETTİĞİNİ GÖRÜRÜRZ. İNSANLAR HARİÇ" ÇİÇERO