Sibirya Esir Kampında 110 Yıllık Mektup ve Hasret Hikayesi
Birinci Dünya Savaşı sırasında Kafkas Cephesi'nde Rus kuvvetlerine esir düşerek Sibirya'ya götürülen Sivaslı Süvari Yüzbaşı Abdülkadir'in annesine yazdığı 110 yıllık tarihi haberleşme belgesi, aradan geçen bir asrı aşkın zamanın ardından torunu Dr. Selahi Ertürk'e teslim edildi. Sivas Valiliği koordinesinde faaliyetlerini sürdüren Sivas Hafıza Merkezi, savaş yıllarında vatan müdafaasında esarete uğrayan ve aileleriyle irtibatı kesilen Mehmetçiklerin kayıp vesikalarını günümüzdeki mirasçılarıyla buluşturma çalışmalarına hız kesmeden devam ediyor.
Sivas Valisi Yılmaz Şimşek, makamında ağırladığı torun Dr. Selahi Ertürk’e, dedesinin Sibirya steplerindeki esaret günlerinde kaleme aldığı resmi haberleşme kayıtlarını bizzat takdim etti. Aile mirasını teslim alan Ertürk, dedesinin memleketine ve sevdiklerine ulaşmak için harcadığı çabayı belgeleyen evrakları incelerken derin bir hüzün yaşadı.
Sivaslı Yüzbaşı Abdülkadir’in Rus Esaretindeki Zorlu Günleri
Sivas’ın köklü yerleşimlerinden Örtülüpınar Mahallesi nüfusuna kayıtlı Süvari Yüzbaşı Abdülkadir, 1916 senesinde Erzurum’un Narman mevkiinde gerçekleşen şiddetli muharebelerde Rus ordusuna esir düştü. Genç subay, yakalanmasının ardından binlerce kilometre mesafedeki dondurucu Sibirya esir kampına nakledildi. Çocuğunun tutsak edildiğini haber alan annesi Nisa Hanım, evladına erişebilmek gayesiyle dönemin resmi kurumlarına başvurularda bulunarak yazdığı mektupların Sibirya’ya ulaştırılmasını talep etti. Ne var ki dönemin çetin savaş koşulları ve tecrit politikaları nedeniyle bu muhabere girişimleri neticesiz kaldı.
Esir kampı idaresi tarafından Fransızca lisanında tanzim edilen resmi kayıt formunda, Yüzbaşı Abdülkadir’in memleketinden hiçbir nakdi yardım ya da posta teslim alamadığı kayda geçirildi. Çaresiz subayın, annesinden gelecek sıhhat haberini tarifsiz bir endişe içerisinde beklediği resmî belgelere yansıdı.
Yüzbaşı Abdülkadir, hazırlanan haberleşme vesikasında çaresizliğini şu cümlelerle aktarmıştı:
"Bugüne kadar birçok mektup göndermeme rağmen tek bir cevap bile alamadım. Annemden gelecek mektubu ve onun sağlık durumuna ilişkin haberleri büyük bir endişeyle bekliyorum."
Kızılay Arşivinde Tespit Edilen 180 Askerin Kayıp Mektupları
Sivas Hafıza Merkezi araştırmacılarının Kızılay Arşivi bünyesinde yürüttüğü kapsamlı taramalarda, Balkan Savaşları ve Birinci Dünya Savaşı periyodunda cepheye giden veya esir düşen yaklaşık 180 Sivaslı askerin ailelerine hitaben kaleme aldığı mektuplar tespit edildi. Tarihi belgeler üzerinden yürütülen titiz incelemelerle neferlerin kimlik bilgileri, aile bağları ve cephe hatıraları aydınlatılıyor; gün yüzüne çıkarılan mirasların yaşayan torunlara ulaştırılması hedefleniyor. Yüzbaşı Abdülkadir’in esaret evrakının teslim edilmesi de bu tarihsel vefa projesinin somut bir göstergesi oldu.
Evrak takdimi esnasında açıklamalarda bulunan Sivas Valisi Yılmaz Şimşek, yürütülen projenin toplumsal bellek açısından taşıdığı değere işaret ederek şu değerlendirmede bulundu:
"Bir tarafta Sibirya'da annesinden haber bekleyen bir evlat, diğer tarafta ise oğluna gönderdiği mektupların ulaşması için devlete müracaat eden bir anne. Aradan bir asrı aşkın süre geçmiş olsa da bu belgelerdeki hasreti, ümidi ve bekleyişi bugün hâlâ hissedebiliyoruz. Bu belgeler; bir annenin evladına duyduğu özlemin, bir askerin ailesine yeniden kavuşma ümidinin ve milletimizin tarihin en zor dönemlerinde gösterdiği büyük fedakârlıkların sessiz şahitleridir. Belki de bundan 110 yıl önce sahibine ulaşması beklenen bir haberin ve yarım kalan bir hasretin izlerini, bugün onun torununa ulaştırmanın anlamlı mutluluğunu yaşıyoruz."
Kültürel süreklilik ve ecdat mirasına bağlılığın altını çizen Vali Şimşek, konuşmasını şöyle sürdürdü:
"Bizler de Sivas Valiliği olarak şehrimizin tarihine, kültürel mirasına ve milli hafızamıza sahip çıkmayı; kahraman ecdadımızın aziz hatıralarını gelecek nesillere aktarmayı önemli bir sorumluluk olarak görüyoruz."
Şimşek, canlarını siper ederek esaret çilesi çeken tüm şehit ve gazileri rahmetle anarken projede emeği geçen uzman personele şükranlarını iletti.
Tarihi Belge Torun Selahi Ertürk’e Törenle Teslim Edildi
Büyükbabasının 110 yıllık vesikasını teslim alan torun Selahi Ertürk, yürütülen arşiv çalışmasının şahsı ve ailesi için paha biçilemez bir manevi kıymet barındırdığını ifade ederek Sivas Valisi Yılmaz Şimşek ile Hafıza Merkezi çalışanlarına minnettarlığını dile getirdi.
Elde edilen biyografik verilere göre Süvari Yüzbaşı Abdülkadir, cihan harbinin bitişi ve esaret günlerinin ardından Millî Mücadele yıllarında sağ salim memleketi Sivas’a dönmeyi başardı. Valilik makamında düzenlenen merasime İl Genel Meclis Başkanı Mehmet Şarkışla ile Sivas Hafıza Merkezi yetkilileri Yaşar Abunus ve Ömer Gül de katılım sağladı.
