Tunceli’de küçükbaş hayvancılıkla geçimini sağlayan üreticilerin yıllardır karşı karşıya olduğu çoban sorunu, artan ücretlere rağmen çözülemiyor. Geçtiğimiz yıl aynı dönemlerde yaklaşık 130 bin liraya kadar yükselen çoban ücretleri, bu yıl 150 bin liraya kadar çıktı. Buna karşın özellikle yaylalarda hayvanların bakımından beslenmesine ve sağımından günlük ihtiyaçlarına kadar birçok işi üstlenecek çoban bulmak üreticiler açısından önemli bir sorun olmaya devam ediyor.
Üreticiler, yüksek maaşların yanı sıra çobanın yemek, sigara ve konaklama gibi temel ihtiyaçlarını da karşılamalarına rağmen istedikleri personeli bulamadıklarını belirtiyor. Yaşanan iş gücü açığını kapatmak isteyen bazı yetiştiriciler ise yabancı uyruklu çobanlarla çalışmayı tercih ediyor. Ancak özellikle Afgan çobanların bir süre çalıştıktan sonra işi bırakarak bölgeden ayrılması, üreticilerin yaşadığı personel sıkıntısını daha da derinleştiriyor.
Çoban bulamayan yetiştiriciler, hayvanlarının bakımını kendileri üstlenmek zorunda kalıyor. Bunun yanında yem, ilaç ve işçilik giderlerindeki artış da üretimin maliyetini yükseltiyor. Üreticiler, mevcut şartlarda elde ettikleri gelirin giderek artan giderleri karşılamakta yetersiz kaldığını ifade ediyor.
Tunceli’de Çoban Maaşları 150 Bin Liraya Kadar Çıktı
Pülümür ilçesinde bulunan Ferhat Çayırı Yaylası’na Pertek ilçesinden gelen üretici Mehmet Demir, uzun yıllardır hayvancılıkla uğraştığını ve çoban bulmanın artık sektörün en önemli sorunlarından biri haline geldiğini söyledi.
Hayvancılığı yıl boyunca sürdürdüklerini belirten Demir, işletmelerinde 12 ay boyunca iki çoban çalıştırdıklarını ifade etti. Türkiye’de çoban bulmanın giderek zorlaştığını dile getiren Demir, yaşadıkları sorunun yabancı uyruklu çalışanlarla da tam anlamıyla çözülemediğini belirtti.
Demir, özellikle Afgan çobanlarla çalışırken çeşitli sorunlarla karşılaştıklarını aktararak, çalışanların zaman zaman verdikleri söze uymadığını ve işi bırakarak ayrıldığını söyledi. Çobanlara aylık 100 ila 150 bin lira arasında ücret ödediklerini belirten Demir, bunun yanında çalışanın sigara, ekmek, yemek ve yatacak yer gibi ihtiyaçlarını da kendilerinin karşıladığını ifade etti.
Yüksek ücret ve ek imkanlara rağmen personel bulmakta zorlandıklarını dile getiren Demir, çoban probleminin artık üreticilerin tek başına çözebileceği bir mesele olmaktan çıktığını belirterek devlet tarafından kalıcı bir çözüm geliştirilmesini beklediklerini söyledi.
Üreticiler Yüksek Ücrete Rağmen Çoban Bulamıyor
Küçükbaş hayvancılıkla uğraşan üreticilerden Önder Erdoğan da çoban sıkıntısının sektör üzerindeki baskısını artırdığını ifade etti. Hayvancılığın kendileri açısından yalnızca bir geçim kaynağı olmadığını, aileden ve önceki kuşaklardan devralınan bir meslek olduğunu belirten Erdoğan, çocukluğundan bu yana bu işin içerisinde olduğunu söyledi.
Çoban maaşlarının yüksek seviyelere ulaşmasına rağmen üreticilerin personel bulamadığını belirten Erdoğan, ücretin yanı sıra çobanın yeme, içme ve diğer ihtiyaçlarının da yetiştirici tarafından karşılandığına dikkat çekti.
Özellikle sağım dönemlerinde görev yapan çobanların ücretlerinin 100 bin ila 150 bin lira arasında değiştiğini belirten Erdoğan, bu maliyetlerin hayvancılıktan elde edilen gelirin önemli bölümünü tükettiğini ifade etti.
Erdoğan’a göre üreticinin karşı karşıya olduğu tablo yalnızca yüksek maaşlardan ibaret değil. Çalışanın temel ihtiyaçlarının da üretici tarafından karşılanması, toplam işçilik maliyetini daha da yukarı taşıyor. Buna rağmen uygun personelin bulunamaması, küçükbaş hayvancılığın sürdürülebilirliği açısından ciddi bir risk oluşturuyor.
Çoban, Yem Ve İlaç Maliyetleri Hayvancılığı Zorluyor
Tunceli Damızlık Koyun ve Keçi Yetiştiricileri Birliği Başkanı Zeynel Erdoğan ise sektördeki temel sorunların başında çoban, yem ve ilaç maliyetlerinin geldiğini söyledi.
Erdoğan, mevcut koşullarda çobanlara ödenen ücretlerin en düşük 120 bin, en yüksek ise 145 bin lira seviyesinde olduğunu belirtti. Bazı işletmelerin aynı anda dört çoban çalıştırmak zorunda kaldığını ifade eden Erdoğan, bunun üreticilerin mali yükünü ciddi biçimde artırdığını dile getirdi.
Çoban maliyetinin yanı sıra yem ve ilaç fiyatlarındaki yükselişin de küçükbaş hayvancılığın geleceği açısından önemli bir tehdit oluşturduğunu belirten Erdoğan, sorunun yalnızca bugünkü üretim koşullarıyla sınırlı olmadığını vurguladı.
Üreticilerin artan maliyetler karşısında zorlanmaya devam etmesi ve çoban sorununun kalıcı biçimde çözülememesi halinde hayvan varlığında ciddi bir gerileme yaşanabileceği uyarısında bulunan Erdoğan, mevcut tablonun devam etmesi durumunda önümüzdeki yıllarda hayvan sayısında belirgin düşüş görülebileceğini söyledi.
Tunceli’de Küçükbaş Hayvancılığın Geleceği İçin Çözüm Bekleniyor
Tunceli’de yaylalarda sürdürülen küçükbaş hayvancılık, bölgedeki üreticiler açısından önemli bir ekonomik faaliyet olmayı sürdürürken, nitelikli ve istikrarlı iş gücüne erişim sorunu sektörün geleceğini doğrudan etkiliyor.
Çoban ücretlerinin son yıllarda önemli ölçüde yükselmesine rağmen personel bulunamaması, üreticilerin yalnızca iş gücü açısından değil, mali açıdan da zorlanmasına neden oluyor. Üreticiler, hayvanların bakımını aksatmamak için zaman zaman işleri kendileri üstlenirken, bu durum hem çalışma yükünü artırıyor hem de üretim maliyetlerini yükseltiyor.
Yem ve ilaç giderlerinin de tabloya eklenmesiyle birlikte küçükbaş hayvancılıkta maliyet baskısı daha belirgin hale geliyor. Üreticilerin ifadelerine göre sorun çözüme kavuşturulmadığı takdirde, yüksek çoban maliyetleri ve personel yetersizliğinin hayvan varlığındaki düşüşü hızlandırmasından endişe ediliyor.
Sektör temsilcileri ve yetiştiriciler, çoban sorununun geçici yöntemlerle değil, üretimin sürdürülebilirliğini gözeten uzun vadeli politikalarla ele alınmasını istiyor. Tunceli’de üreticilerin temel beklentisi ise hem hayvanların bakımının güvenli biçimde sürdürülebilmesini sağlayacak iş gücünün bulunması hem de artan maliyetlerin üreticiler üzerindeki baskısının azaltılması.
