Atatürk'ün 'Efendiler yarın Cumhuriyet'i ilan edeceğiz' sözünün hikayesi
Cumhuriyet’in ilanından bir gün önce Çankaya Köşkü’nde yapılan tarihi toplantıda alınan karar, Türkiye’nin yönetim biçiminin belirlenmesinde dönüm noktası oldu.
CUMHURİYET’E GİDEN YOLDA TARİHİ AKŞAM
24 Temmuz 1923’te imzalanan Lozan Antlaşması’yla Türkiye’nin bağımsızlığı uluslararası alanda önemli bir güvence kazanırken, devletin yönetim biçiminin belirlenmesi süreci devam ediyordu. Meclis’te yeni hükümetin oluşturulması konusunda yaşanan sorunlar ve 27 Ekim 1923’te İcra Vekilleri Heyeti’nin istifası, siyasi belirsizliği daha da belirgin hale getirdi.
Yaşanan gelişmelerin ardından Mustafa Kemal Atatürk, 28 Ekim 1923 akşamı Çankaya Köşkü’nde yakın çalışma arkadaşlarıyla bir araya geldi. Toplantıya İsmet Paşa, Kâzım Paşa, Fethi Bey ve dönemin diğer önemli isimleri de katıldı.
“EFENDİLER, YARIN CUMHURİYET’İ İLAN EDECEĞİZ”
Atatürk, o akşam birlikte yemek yediği arkadaşlarına Cumhuriyet’in ilan edileceğini duyurdu. Tarihe geçen bu söz, yeni yönetim biçiminin hayata geçirilmesi için atılacak adımın açık bir ifadesi oldu.
Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk adlı eserinde o gece yaşananları kendi anlatımıyla aktarırken, yemek sırasında Cumhuriyet’in ilan edileceğini söylediğini ve ardından yapılacak çalışmalar için bir program hazırlandığını belirtti.
Atatürk’ün bu açıklaması üzerine toplantıda bulunan arkadaşları da düşüncesini destekledi. Cumhuriyet’in ilanına yönelik hazırlıklar böylece hız kazandı.
29 EKİM 1923’TE CUMHURİYET İLAN EDİLDİ
28 Ekim akşamı yapılan hazırlıkların ardından gerekli anayasa değişikliği çalışmaları tamamlandı. 29 Ekim 1923’te Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde yapılan görüşmeler sonucunda Cumhuriyet ilan edildi ve Mustafa Kemal Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk cumhurbaşkanı seçildi.
Türkiye’nin yönetim biçimini belirleyen bu tarihi karar, millî egemenlik anlayışının devlet yönetimindeki yerini güçlendirdi.
Cumhuriyet’in ilanının 103. yıl dönümünde, Atatürk’ün 28 Ekim gecesi söylediği tarihi söz, Türkiye’nin bağımsızlık ve çağdaşlaşma yolculuğunun önemli simgelerinden biri olarak anılmaya devam ediyor.
