ÇOMÜ Öğretim Üyesi Doç. Dr. Hayrettin İhsan Erkoç, yürüttüğü akademik çalışmalar sonucunda Bilge Kağan’ın Orhun Vadisi’nde bir saray şehri yaptırdığını ortaya çıkardı. Keşif süreci, Ankara Üniversitesi’nden Prof. Dr. Gürhan Kirilen’in Kitan asıllı şair Yelü Zhu’nun bir şiirine düştüğü açıklama notunu fark etmesiyle başladı.

Akademisyenlerin geniş çaplı araştırmaları sonucunda, söz konusu şehrin günümüzde Moğolistan’ın Hotont kasabası sınırları içerisinde yer aldığı tespit edildi.

Doç. Dr. Erkoç, keşfin Türk şehircilik tarihine dair önemli ipuçları sunduğunu belirterek şu ifadeleri kullandı: “Çin kaynaklarındaki basmakalıp ifadelerdeki ’Göktürkler göçebeydi’ gibi bir durumun aslında o kadar basit olmadığını anlıyoruz. Pek çok yerleşim var. İlerleyen süreçlerde, belki on yıllar içerisinde, bölgedeki yani Moğolistan’daki eski Türk şehircilik tarihi hakkındaki bilgilerimiz belki de çok değişecek.”

Şair Yelü Zhu’nun notlarında, saray şehrinin Karakurum’un 35 kilometre kuzeybatısında ve Kül Tigin Yazıtı’nın 35 kilometre güneybatısında olduğu bilgisi yer alıyor. Bu veriler, bölgenin Hunlardan itibaren Türk devletleri için stratejik bir idare merkezi olduğunu doğruluyor.

Tarihi kaynaklarda Bilge Kağan’ın bir başkent kurma isteğine danışmanı Tonyukuk’un karşı çıktığı anlatılsa da, yeni bulgular kağanın bu projeyi hayata geçirdiğini gösteriyor. Uydu görüntülerinde Hotont bölgesinde tespit edilen yapı izleri, bu teoriyi güçlendiriyor.

Bölgede yapılacak yüzey araştırmaları ve arkeolojik kazıların, bulunan kalıntıların kesin tarihini ve niteliğini netleştirmesi bekleniyor. Uzmanlar, bu keşfin Göktürklerin yerleşik yaşam kültürüne dair ezberleri bozacağını vurguluyor.
