Orta Doğu'da Değişen Güç Dengeleri ve Ankara Faktörü
Orta Doğu'da askeri ve siyasi dinamikler hızla kabuk değiştirirken, uzman analizleri Ankara'nın bölgedeki stratejik ağırlığının beklenmedik ölçüde yükseleceğine işaret ediyor. Körfez merkezli düşünce platformlarında ve Arab News analizlerinde yer bulan değerlendirmelere göre, Amerika Birleşik Devletleri unsurlarının Irak sahasından kademeli olarak geri çekilmesi, yaygın kanaatin aksine yalnızca İran'ın nüfuz alanını genişletmeyecek. Bölgesel güvenlik uzmanı Dr. Dania Koleilat Khatib'in tespitleri, özellikle Irak Kürt Bölgesel Yönetimi (IKBY) coğrafyasında asıl belirleyici aktörün Türkiye olabileceğini net biçimde ortaya koyuyor. Üstelik bu yeni denklemin, Tahran yönetimi tarafından da açıkça dile getirilmeyen örtülü bir rıza ile karşılanabileceği belirtiliyor.
ABD'nin Çekilme Süreci ve Erbil'deki Derin Endişe
Bağdat yönetimi ile başkentteki Tahran yanlısı siyasi kanatlar, ABD askeri varlığının sona ermesini Irak'ın ulusal egemenliğini tescilleyen ve bağımsız karar alma mekanizmalarını kuvvetlendiren tarihi bir eşik olarak nitelendiriyor. Buna karşın Erbil'deki karar alıcılar sürece çok daha temkinli ve tedirgin bir yaklaşımla bakıyor. Gelişmelere dair duyulan kaygıyı somutlaştıran Khatib, IKBY yönetiminin güvenlik mimarisindeki boşluklara dikkat çektiğini vurguluyor:
IKBY Başbakanı Mesrur Barzani, savunma kalkanı ve caydırıcı mekanizmalar kurulmadan bölgenin tek başına bırakılmasının ciddi bir güvenlik açığı doğuracağını ifade ediyor.
Söz konusu tedirginlik sebepsiz değil. Bölgesel çatışmaların gölgesinde Tahran ile Erbil arasındaki kırılgan zemin daha da aşındı. Sahadaki askeri hareketlilik verileri, son aylarda IKBY sınırları içerisine yönelen binden fazla balistik füze ve insansız hava aracı taarruzunun gerçekleştirildiğini belgeliyor. Hem yerel Kürt muhalif unsurları hem de uluslararası koalisyon varlığını doğrudan hedef alan bu operasyonlar, Erbil'in Tahran merkezli politikalara karşı duyduğu güvensizliği tırmandırıyor.
Tahran-Erbil Hattında Güven Bunalımı ve Tarihsel Kırılma
İran ile Iraklı Kürtlerin ilişkileri her dönem bu denli sert kutuplaşmalar barındırmıyordu. 2003 yılındaki rejim değişikliğinden önce Saddam Hüseyin idaresi ortak tehdit kabul edilirken, bu payda Tahran ile Kürt hareketleri arasında pragmatik bir dayanışma zemini yaratmıştı. Ancak Baas idaresinin tasfiyesi ve Bağdat'ta Şii ağırlıklı yönetim blokunun tesis edilmesi, Tahran'ın Erbil ile stratejik ortaklık arayışını zayıflattı.
Zaman içerisinde IKBY'nin fiili bir devlet yapısına evrilmesi, kendi petrolünü pazarlama kabiliyeti kazanması ve Bağdat'tan ayrışan bağımsız dış politika açılımları geliştirmesi İran kanadında rahatsızlık yarattı. Tahran'ın bu yapıya şüpheyle yaklaşmasının ardında iki temel faktör yatıyor: Erbil'in Batı ve İsrail ile geliştirdiği iddia edilen temaslar ve sınırın hemen ötesinde ivme kazanan Kürt ulusal bilincinin İran'ın kendi sınırları içerisindeki demografik dengeyi tetikleme ihtimali.
Türkiye ile Güvenlik ve Enerji Ortaklığının Yeni Boyutu
İran hattında derinleşen güvensizlik, Erbil'i kaçınılmaz biçimde Ankara ile daha sağlam köprüler kurmaya yöneltiyor. Türkiye ile IKBY arasındaki ilişki, tek boyutlu bir askeri çıkarın çok ötesinde, devasa bir ticaret ve enerji omurgasına oturuyor. Irak geneli Türkiye'nin en büyük üçüncü dış ticaret pazarı konumunda bulunurken, bölgede faaliyet gösteren binlerce Türk teşebbüsü Erbil ekonomisinin can damarını oluşturuyor.
Enerji arz güvenliğinde de dengeler Ankara lehine gelişiyor. Küresel geçiş hatlarında yaşanan krizler ve deniz ticaret koridorlarındaki kesintiler, Kerkük-Ceyhan Boru Hattı'nı Irak petrolünün dünya pazarlarına ulaştırılmasında tek güvenli güzergâh haline getiriyor. Bu iktisadi simbiyoz, terörle mücadele ve sınır güvenliği alanında da ortak bir payda yaratıyor. Türkiye, IKBY yönetiminin PKK terör örgütüne karşı Ankara ile tam koordinasyon içinde hareket etmesini milli güvenlik önceliği sayarken, Erbil de egemenliğini ve istikrarını korumak adına Türkiye'nin caydırıcı askeri gücünü en önemli denge unsuru olarak konumluyor.
