Türkiye'nin milli içeceği çay sağlıklı mı? Yeniden ısıtıp içenler dikkat!
Ancak demlenen çayın bitmeden soğuması ve yeniden ısıtılması, uzun süredir tartışma konusu oluyor. Sosyal medyada “yeniden ısıtılan çay zehirler” veya “kanser yapar” şeklindeki iddialar gündeme gelirken, bilimsel veriler konunun farklı noktalara dikkat çektiğini gösteriyor.
Soğuyan çayın yeniden ısıtılması, tek başına çayı zehirli hale getirmiyor. Asıl riskin çayın ne kadar süre bekletildiği, hangi koşullarda saklandığı ve ne kadar sıcak tüketildiğiyle ilgili olduğu belirtiliyor.
Saatlerce Bekleyen Çayda Risk Artabiliyor
Çayın oda sıcaklığında uzun süre bekletilmesi, uygun koşullar oluştuğunda mikroorganizmaların çoğalmasına neden olabiliyor. Özellikle süt eklenmiş çaylarda bekleme koşullarına daha fazla dikkat edilmesi gerekiyor.
ABD Tarım Bakanlığı (USDA), bozulabilir gıdaların oda sıcaklığında iki saatten fazla bekletilmemesini, ortam sıcaklığının 32,2 dereceyi aştığı durumlarda ise bu sürenin bir saate indirilmesini öneriyor. Ayrıca bazı bakterilerin ürettiği toksinlerin yeniden ısıtmayla tamamen ortadan kaldırılamayabileceğine dikkat çekiliyor.
Bu nedenle uzun süre oda sıcaklığında beklemiş bir çayın yeniden kaynatılmasının güvenliği garanti ettiği düşünülmemeli.
Çayın Çok Sıcak Tüketilmesine Dikkat
Çayla ilgili sağlık açısından öne çıkan konulardan biri ise yeniden ısıtmaktan ziyade, içeceğin çok sıcak tüketilmesi.
Bilimsel çalışmalarda 55-60 derece ve üzerindeki sıcaklıklarda tüketilen çay ile yemek borusu ve mide kanseri arasında ilişki bildiren araştırmalar bulunuyor. İran'da 50 binden fazla kişinin katılımıyla gerçekleştirilen bir araştırmada da 60 derece ve üzerindeki çay tüketimi ile yemek borusu skuamöz hücreli kanseri arasında ilişki tespit edildi.
Ancak söz konusu çalışmalar gözlemsel nitelikte olduğu için bu bulgular tek başına kesin bir neden-sonuç ilişkisi anlamına gelmiyor. Uzmanların üzerinde durduğu temel nokta, çayın ağız ve yemek borusunu yakacak kadar sıcak tüketilmemesi.
Yeniden Isıtma Çayın Tadını Değiştirebilir
Çayın içerisinde polifenoller, kafein, amino asitler ve çeşitli uçucu bileşikler bulunuyor. Tekrar tekrar ısıtma işlemi bu bileşiklerin bir bölümünü etkileyerek çayın aroma ve tadında değişikliklere yol açabiliyor.
Deneysel araştırmalar, ısıl işlemin bazı polifenollerin miktarında değişiklik meydana getirebildiğini ortaya koyuyor. Ancak bu bulgular, yeniden ısıtılan çayın insan sağlığı açısından doğrudan zararlı veya kanserojen olduğunu göstermiyor.
Çay Nasıl Tüketilmeli?
Uzmanların ve gıda güvenliği kuruluşlarının önerileri doğrultusunda, demlenen çayın mümkün olduğunca kısa sürede tüketilmesi önem taşıyor. Artan çayın uzun süre oda sıcaklığında bırakılması yerine uygun koşullarda soğutularak buzdolabında saklanması daha güvenli bir yaklaşım olarak değerlendiriliyor.
Çay yeniden ısıtılacaksa, tamamını defalarca kaynatmak yerine içilecek miktarın ısıtılması tercih edilebilir. Böylece hem gereksiz ısıl işlemden kaçınılabilir hem de çayın tadının korunması sağlanabilir.
Öte yandan en önemli noktalardan biri de çayın kaynar halde tüketilmemesi. Bardağa doldurulduktan sonra bir süre bekletilerek sıcaklığının düşürülmesi, çok sıcak içecek tüketimine bağlı risklerin azaltılmasına yardımcı olabilir.
“Yeniden Isıtılan Çay Kanser Yapar” İddiasına Bilimsel Yanıt
Sosyal medyada sıkça karşılaşılan “yeniden ısıtılan çay kanserojen hale gelir” iddiasını destekleyen güçlü klinik kanıt bulunmuyor. Bilimsel araştırmalar daha çok çok sıcak içecek tüketimi ile yemek borusu kanseri arasındaki ilişkiye ve uygun olmayan koşullarda uzun süre bekletilen içeceklerde oluşabilecek mikrobiyolojik risklere odaklanıyor.
Kısacası, soğuyan çayı bir kez yeniden ısıtmak tek başına çayı zararlı hale getirmiyor. Ancak saatlerce oda sıcaklığında beklemiş, özellikle süt içeren çayların yeniden ısıtılarak tüketilmesi güvenli olmayabilir. Çayın taze hazırlanması, uygun koşullarda saklanması ve kaynar sıcaklıkta tüketilmemesi sağlık açısından daha doğru bir yaklaşım olarak öne çıkıyor.
