Trump'tan CAATSA Yaptırımları ve F-35 Açıklaması
Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump, Alabama eyaletinde düzenlenecek Cumhuriyetçi Parti seçim kampanyası programına katılmak üzere Beyaz Saray'dan ayrılırken diplomasi ve küresel enerji piyasalarına ilişkin çarpıcı değerlendirmelerde bulundu. Basın mensuplarının sorularını yanıtlayan ABD lideri, özellikle Türkiye-ABD ilişkileri, savunma sanayii kısıtlamaları ve Orta Doğu'daki son gelişmelere dair önemli mesajlar verdi.
Ankara'nın F-35 yeni nesil savaş uçağı projesinden çıkarılmasına yol açan ABD'nin Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası (CAATSA) yaptırımlarının kaldırılması sürecindeki gecikmeye yönelik yöneltilen soruya doğrudan yanıt veren Trump, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile olan diyaloğunun altını çizdi. ABD Başkanı, ikili ilişkilere dair şu ifadeleri kullandı:
"Türkiye’yi seviyorum. Cumhurbaşkanı Erdoğan ile her zaman görüşürüm. Bildiğiniz gibi kendisi dostum. Onu her zaman mutlu edeceğim."
S-400 Tedariki ve F-35 Programının Arka Planı
Türkiye ile ABD hattındaki yaptırım süreci, Türkiye'nin hava savunma ihtiyacını karşılamak amacıyla yürüttüğü Patriot hava savunma sistemi müzakerelerinin sonuçsuz kalmasıyla başlamıştı. Ankara, bu gelişmenin ardından Rusya Federasyonu'ndan S-400 hava savunma sistemlerini tedarik etme kararı almıştı. Sevkiyatın tamamlanmasının ardından Washington yönetimi, 2020 yılında CAATSA kapsamındaki yaptırım maddelerini devreye sokmuş ve Türkiye'yi kurucu ortakları arasında yer aldığı F-35 müşterek taarruz uçağı geliştirme programından resmi olarak çıkarmıştı.
İki ülke arasındaki temaslar sürerken ABD Başkanı Trump, geçtiğimiz temmuz ayında Ankara'da düzenlenen NATO Liderler Zirvesi sırasında konuya dair dikkat çeken bir taahhütte bulunmuştu. Türkiye'ye uygulanan kısıtlamaların sona erdirileceğinin sinyalini veren Trump, ittifak ruhuna vurgu yaparak şu sözleri kaydetmişti:
"Dostlarımıza yaptırım uygulamak istemiyoruz."
Tahran Hattında Sıradaki Adım ve Petrol Piyasası
Beyaz Saray çıkışında gazetecilerin Orta Doğu ve özellikle İran eksenindeki gelişmelere dair sorularını da yanıtlayan ABD Başkanı, bölgedeki stratejinin ayrıntılarını gizli tutmayı tercih etti. Bir sonraki hamlenin ne olacağına yönelik soruya esprili bir dille karşılık veren Trump, gidişatın kendi kontrollerinde olduğunu belirtti:
"Söyleseydim bu sizin için büyük bir haber olurdu, öyle değil mi? Göreceksiniz. Her şey çok iyi gidiyor. İran’ın durumu iyi değil."
Trump, sahadaki gelişmelerin enerji koridorları üzerindeki baskıyı kısa süre içinde hafifleteceğini savundu. Sürecin tamamlanmasıyla birlikte ham petrol fiyatlarında belirgin bir gerileme beklediğini aktaran ABD lideri, varil fiyatlarının kriz öncesindeki seviyenin dahi altına inebileceğini dile getirdi.
Avrupa'nın Dizel Rezervleri ve Küresel Yakıt Dengesi
Washington yönetiminin talepleri doğrultusunda Avrupa ülkelerinin stratejik dizel stoklarını piyasaya sürme kararı da basın toplantısının öne çıkan başlıkları arasındaydı. İhracat kısıtlaması iddialarını net bir dille yalanlayan Trump, Amerika Birleşik Devletleri'nin dizel ihracatına herhangi bir yasak getirmeyeceğini açıkça belirtti:
"Avrupa’da çok fazla dizel var ve dünya çapında büyük bir katkıda bulunacaklar. Aynı şekilde biz de öyle. Biz de dizel ihracatına yasak getirmeyeceğiz. Çok yakında, İran meselesi biter bitmez, petrol fiyatlarının eski seviyesine düştüğünü göreceksiniz. Hatta belki başlangıçtaki seviyenin de altına düşecek."
Avrupa Birliği ve müttefik ülkelerle yakıt arzı konusunda tam bir koordinasyon içinde çalıştıklarını ifade eden ABD Başkanı, sürecin karşılıklı mutabakatla yönetildiğini vurguladı:
"Avrupa ile çok iyi bir ilişkimiz var. Bunu yapmak istediler çünkü ellerinde çok fazla dizel var. ‘Bunu piyasaya sürerseniz harika olur’ dedim ve onlar da yaptılar. Durum bu."
Kendi yönetiminin ihracat yasağı seçeneğini masadan tamamen kaldırıp kaldırmadığına yönelik ısrarlı soruları da yanıtlayan Trump, böyle bir planın başından beri gündemlerinde yer almadığını yineledi:
"Bunu zaten yapmayacaktık. Yapacağımızı sanmıyorum. Ama Avrupa harika bir iş çıkardı. Çünkü piyasaya çok fazla dizel sürüyorlar. Ellerinde mevcut. Diğerlerine kıyasla çok daha yüksek oranda dizel kullanıyorlar ve harika bir iş ortaya çıkarıyorlar."
