Sivas Kayalıpınar’da 3 Bin 400 Yıllık Hitit Arşivi Gün Yüzüne Çıkarıldı
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, 2026 yılı kazılarında Kral II. Tudhaliya dönemine ait 131 çivi yazılı tablet ve tablet parçasının gün yüzüne çıkarıldığını açıkladı. Geçtiğimiz sezon bulunan 53 tablet ve parçayla birlikte arşivdeki toplam eser sayısı 184’e ulaştı.
Eski Asur ve Hitit kaynaklarında “Samua” adıyla geçen Kayalıpınar’daki kazılarda ortaya çıkarılan belgelerin, yaklaşık 3 bin 400 yıl önceki Hitit devlet yapısına, askerî gelişmelere, inanç dünyasına ve kraliyet ailesinin yaşantısına ilişkin önemli bilgiler içerdiği belirtildi.
3 Bin 400 Yıl Önceki Salgın Kayıtlara Geçmiş
Kayalıpınar’da ortaya çıkarılan arşivin dikkat çeken belgeleri arasında, şehirden şehre yayılan yüksek ateşli bir salgına ilişkin tabletler yer alıyor. Özellikle çocukları ve bebekleri etkilediği anlaşılan salgın nedeniyle Hitit kraliyet ailesinin büyük endişe yaşadığı belirlendi.
Tabletlerde küçük prens ve prenseslerin yanı sıra üst düzey Hitit görevlilerinin çocuklarının sağlık durumlarının fal ve kehanet yoluyla takip edildiği görülüyor. Belgelerden birinde henüz anne sütüyle beslenen bir bebek prensesin hastalığı ve sağlık durumuna ilişkin endişelerin kayda geçirildiği, başka bir tablette ise prensesin hayatını kaybetmesinin ardından gerçekleştirilen cenaze ritüelinin anlatıldığı tespit edildi.
Bir başka belgede ise falcının krala gönderdiği tablet üzerinden, bebek prensesin henüz yeri belirlenemeyen Ziulila kentinde hastalandığına ilişkin bilgiler yer alıyor.
Batı Anadolu’dan Hitit Kralına Savaş Mesajı
Kayalıpınar’daki arşiv yalnızca salgın ve kraliyet ailesinin yaşantısına ilişkin bilgiler sunmuyor. Belgeler, Hitit devletinin karşı karşıya kaldığı askerî tehditleri de ortaya koyuyor.
Batı Anadolu’daki Hitit generalleri tarafından Samua’daki krala gönderilen bir mektupta, Hitit topraklarının düşmanlar tarafından çevrildiği bildiriliyor. Generaller, tehdit karşısında kraldan asker, at ve savaş arabası gönderilmesini talep ediyor.
Mektupta ayrıca gerekli yardımın ulaşmaması durumunda Hitit ordusunun yok olabileceği konusunda krala uyarıda bulunuluyor. Generaller, destek gönderilmemesi halinde ortaya çıkabilecek sonuçların sorumluluğunu üstlenmeyeceklerini de belirtiyor.
Hititlerin Kuş Kehanetleri de Belgelerde
Arşivde Hititlerin kehanet ve fal uygulamalarına ilişkin önemli bilgiler de yer alıyor. Tabletlerden birinde kuş falcılarının Samua dışındaki farklı bölgelere yaptıkları yolculuklar ve gözlemleri adeta günlük şeklinde kayıt altına alınmış.
Falcıların konakladıkları kentler, takip ettikleri güzergâhlar ve gözlemledikleri kuşlara ilişkin ayrıntıların yer aldığı tabletler, Hititlerde kuş falının nasıl uygulandığı ve yorumlandığı konusunda yeni bilgiler sağlıyor.
21. Yüzyılın En Kapsamlı Hititçe Arşivlerinden Biri
Kayalıpınar’da 2025 yılında bulunan 53 çivi yazılı tablet ve parçanın da aynı kraliyet arşivine ait olduğu değerlendirilirken, 2026 yılında ortaya çıkarılan 131 yeni buluntuyla birlikte toplam sayı 184’e yükseldi.
Kazı ekibinin değerlendirmesine göre Kayalıpınar’da ortaya çıkarılan kraliyet arşivi, 21. yüzyılda keşfedilen en kapsamlı Hititçe arşiv niteliği taşıyor.
Hititçe ve Hurrice kaleme alınan metinlerin; Hitit tarihi, dinî uygulamalar, dönemin dili, kâtiplik kültürü, devlet yönetimi ve askerî yapı hakkında bilim dünyasına yeni bilgiler sunması bekleniyor.
Kayalıpınar’daki kazılar, Kültür ve Turizm Bakanlığının izniyle 2021 yılından bu yana Koç Üniversitesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Çiğdem Maner başkanlığındaki ekip tarafından yürütülüyor.
