Toplu taşıma hizmetlerinde sosyal devlet anlayışının önemli bir parçası olan indirimli ve serbest seyahat haklarında kapsamlı bir dönüşüm hayata geçiriliyor. Şehir içi ulaşımı doğrudan ilgilendiren yeni düzenlemeyle birlikte, emeklilerin yararlandığı ücretsiz otobüs kartı edinme kriterlerinde köklü bir revizyona gidildi. Yasal emeklilik bareminin yukarı çekilmesine paralel şekilde şekillenen yeni uygulamada, serbest seyahat hakkı kazanma eşiği kademeli olarak 66'dan 67 yaş seviyesine ulaşıyor.
Ücretsiz Otobüs Kartı Düzenlemesinde İngiltere Modeli ve Yeni Takvim
Kamuoyunda geniş yankı uyandıran bu reform İngiltere genelinde uygulamaya alınıyor. Ülkede yürütülen Ulusal İndirimli Seyahat Programı mevzuatı gereği, bedelsiz ulaşım hakkı doğrudan devlet emeklilik yaşına endeksli biçimde sürdürülüyor. Çalışma ve Emeklilik Bakanlığı koordinasyonunda 2014 tarihli Emeklilik Yasası dayanak gösterilerek hazırlanan projeksiyon, 6 Nisan 1960 ve sonrasında dünyaya gelen tüm vatandaşları kapsıyor.
Ekim ayı itibarıyla yürürlüğe konulan geçiş takvimine göre; 6 Eylül 1960 ile 5 Ekim 1960 tarihleri arasında doğan vatandaşlar ancak 66 yıl 6 ayı doldurduklarında kart başvurusunda bulunabilecek. Yaş haddi her ay birer kademe ilerleyerek 6 Mart 1961 ile 5 Nisan 1977 tarihleri arasında doğanlar için nihai sınır olan 67 yaşa ulaşacak.
Konuya ilişkin değerlendirmede bulunan İngiltere Ulaştırma Bakanlığı yetkilileri, sistemin dengesini korumayı amaçladıklarını şu sözlerle ifade etti:
"Ücretsiz otobüs kartları, yaşlı nüfusun temel kentsel hizmetlere engelsiz erişimi ve sosyal hayatın merkezinde kalması açısından hayati bir işlev üstlenmektedir. Hizmetin uzun vadeli sürdürülebilirliğini sağlamak adına adaptasyon çalışmalarımız kararlılıkla devam ediyor."
Londra ve Bölgesel İstisnalar: Muafiyet Tanınan Haklar Korunuyor
İngiltere genelindeki genel yaş artışına rağmen bazı yerel yönetim bölgeleri uygulamanın dışında tutuldu. Başkent Londra sınırları içerisinde ikamet eden 60 yaş ve üzeri yurttaşlar, mevcut "60+ Oyster Fotoğraflı Kart" aracılığıyla metro, otobüs ve tramvay seferlerinden bedelsiz istifade etmeyi sürdürecek. Benzer şekilde İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda yönetimleri de yerel inisiyatiflerini koruyarak 60 yaş baremini devlet emeklilik yaşından bağımsız kıldı. Engelli vatandaşların sahip olduğu serbest kart hakkı ise yaş sınırlandırmalarından tamamen muaf tutulmaya devam edecek.
Türkiye'de 65 Yaş Ücretsiz Ulaşım Hakkı Aynen Devam Ediyor
Avrupa'daki bu reform rüzgarı yerli kamuoyunda merak uyandırırken, Türkiye'deki kurallar tamamen farklı bir yasal çerçeveye dayanıyor. Ülkemizde yürürlükte bulunan 4736 sayılı Kanun gereğince; 65 yaşını doldurmuş her Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı, emeklilik statüsüne veya çalışıp çalışmadığına bakılmaksızın şehir içi toplu taşıma araçlarından kanunen ücretsiz yararlanabiliyor.
Belediye otobüsleri, metro, metrobüs, tramvay, Marmaray ve şehir hatları vapurlarını kapsayan bu sosyal hak, yaş haddine bağlı evrensel bir vatandaşlık hakkı olarak uygulanıyor. Finansman boyutunda da iki ülke arasında belirgin bir ayrım göze çarpıyor: İngiltere merkezi emeklilik bütçesini baz alırken, Türkiye'de Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı bünyesinden özel halk otobüsleri ile yerel idarelere düzenli gelir desteği aktarılıyor. Sektör paydaşları arasında maliyet eksenli tartışmalar gündeme gelse de 65 yaş üstü vatandaşların yasal serbest seyahat hakkı eksiksiz şekilde yürürlükte kalıyor.
