Motorin Fiyatları 100 Lira Sınırına Dayandı
Türkiye'de akaryakıt fiyatlarında son dönemde yaşanan yükseliş, motorinde üç haneli fiyat döneminin başlaması ihtimalini yeniden gündeme getirdi. Küresel petrol piyasalarındaki arz sorunları, yükselen petrol fiyatları, döviz hareketleri ve Özel Tüketim Vergisi'ndeki (ÖTV) kademeli artışlar pompa fiyatlarını doğrudan etkiliyor.
Motorinin litre fiyatı son artışların ardından birçok kentte 95-97 lira seviyelerine ulaşırken, doğu illerinin bazı bölgelerinde 98 lirayı aşmış durumda. Böylece motorinde 100 lira sınırına oldukça yaklaşılmış oldu. Mevcut piyasa koşullarının devam etmesi halinde üç haneli fiyatların daha erken görülme ihtimali de tartışılıyor.
Akaryakıt Fiyatları Beş Yılda Hızla Yükseldi
Motorin fiyatlarında yaşanan değişim, son beş yıllık dönemdeki hızlı artışı da ortaya koyuyor. Akaryakıt fiyatları Aralık 2021'de ilk kez iki haneli seviyelere ulaşmıştı. Ondan önce yaklaşık 20 yıl boyunca motorin fiyatları tek haneli rakamlarda kalmıştı.
Aradan geçen süreçte fiyatlardaki yükseliş hız kazandı. 2001-2021 döneminde tek haneden çift haneye çıkan motorin fiyatı, sonraki yaklaşık beş yıllık süreçte yüzde 900'e yaklaşan artışla 100 lira seviyesine doğru ilerledi.
Küresel piyasalarda özellikle Ortadoğu'daki gelişmelerin petrol fiyatları üzerindeki etkisi de akaryakıt maliyetlerine yansıdı. Bunun yanında Türkiye'deki yüksek enflasyon ortamı ve vergi uygulamaları, pompa fiyatlarının yükselişinde belirleyici unsurlar arasında yer aldı.
ÖTV Düzenlemesi Motorin Fiyatlarını Etkilemeye Devam Ediyor
Akaryakıt fiyatlarındaki yükselişi sınırlamak amacıyla 13 Ağustos'ta motorine yönelik geçici bir vergi düzenlemesi yapılmıştı. Bu kapsamda motorinde uygulanan ÖTV ağustos ayının sonuna kadar sıfırlanmış, litre başına 7,74 lira seviyesindeki fiili ÖTV'nin kaldırılması KDV etkisiyle birlikte pompa fiyatında yaklaşık 9,29 liralık düşüş sağlamıştı.
Ancak bu uygulama kalıcı hale gelmedi. Aynı düzenlemeyle motorin için yıl sonuna kadar kademeli bir ÖTV artış takvimi oluşturuldu.
Buna göre 1 Eylül'den itibaren motorinden litre başına 3 lira ÖTV alınmaya başlandı. Vergi tutarının ekimde 6 liraya, kasımda 9 liraya ve aralıkta 12 liraya çıkarılması planlanıyor. 1 Ocak 2027 itibarıyla ise litre başına ÖTV'nin 13,9006 lira olması öngörülüyor. Motorinin eşel mobil sisteminden çıkarılmasıyla birlikte fiyatlandırma önceden belirlenen vergi takvimine bağlandı.
Motorin Fiyatı Yıl Başından Bu Yana Yüzde 72 Arttı
Petrol fiyatlarında ve döviz kurunda belirgin bir gerileme yaşanmaması durumunda motorinde üç haneli fiyatların beklenenden daha erken görülmesi ihtimali bulunuyor. Verilere göre motorin yıl başından bu yana yüzde 72,4 oranında zamlanırken, benzindeki artış yüzde 50,5 seviyesine ulaştı.
Yılın başında litre başına 54 lira 38 kuruş olan motorin, son zamların ardından 95 lira 59 kuruşa kadar yükseldi. Böylece 1 Ocak'ta 2 bin 719 liraya doldurulabilen 50 litrelik bir depo için bugün yaklaşık 4 bin 780 lira ödemek gerekiyor.
Akaryakıt Zamları Enflasyon ve Maliyetleri Artırıyor
Motorindeki yüksek fiyat artışları yalnızca araç sahiplerinin akaryakıt giderlerini değil, ekonominin farklı alanlarındaki maliyetleri de etkiliyor. Ekonomist Prof. Dr. Hakkı Hakan Yılmaz, yılın ilk sekiz ayında enflasyonun yüzde 22,1 seviyesinde gerçekleştiğine dikkat çekerek akaryakıt fiyatlarındaki artışın genel fiyat seviyesindeki yükselişin üç-dört katına ulaştığını belirtti.
Yılmaz'a göre motorin fiyatlarındaki yükseliş, tarım ve imalat sanayisinin girdi maliyetleri üzerinde de baskı oluşturuyor. Motorin artışının eylül ayı enflasyonuna yaklaşık 0,39 puan, dokuz aylık birikimli enflasyona ise 1,63 puan katkı yapabileceği ifade edildi. Yıl sonu enflasyonunun ise yaklaşık yüzde 32 seviyesinde oluşmasının beklendiği aktarıldı.
Üç Haneli Akaryakıt Fiyatları İstasyonları da Zorluyor
Motorin fiyatlarının 100 lira seviyesine yaklaşması, akaryakıt istasyonlarında kullanılan fiyat göstergelerini de gündeme getirdi. Türkiye genelinde yaklaşık 14 bin akaryakıt istasyonunun bulunduğu belirtilirken, pompaların yaklaşık üçte ikisinin üç haneli fiyatları gösterebilecek teknik altyapıya sahip olmadığı ifade edildi.
Bu nedenle sektörün sayaç ve otomasyon sistemlerinin yenilenmesi için yaklaşık 212,5 milyon dolarlık bir maliyetle karşı karşıya olduğu belirtiliyor. Olası sistem sorunlarının önüne geçmek amacıyla istasyon işletmecileri ile Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) arasındaki temasların da yoğunlaştığı bildirildi.
Akaryakıt İstasyonlarında Yeni Tabelalar Kullanılıyor
Fiyatların iki haneli rakamlardan üç haneli seviyelere yaklaşması, istasyonlardaki tabelaların da değiştirilmesini zorunlu hale getiriyor. Eski mekanik fiyat göstergelerinin üçüncü haneyi göstermekte yetersiz kalması nedeniyle bazı işletmeler LED ekranlı yeni sistemlere geçmeye başladı.
Bursa'nın İnegöl ilçesindeki bazı akaryakıt istasyonlarında da bu kapsamda eski tabelaların yenileriyle değiştirildiği bildirildi. Yeni nesil LED sistemlerin, fiyat değişikliklerinin daha kolay uygulanmasına ve üç haneli rakamların herhangi bir gösterge sorunu yaşanmadan ekrana yansıtılmasına olanak sağladığı aktarıldı.
